چالش‏های عدالت انتقالی با اقتدارگرایی در مصر پسامبارک؛ ارزیابی نقش نظام قضایی در ایجاد حکمرانی خوب

نوع مقاله: مقاله مستقل پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار دانشکده الهیات، حقوق و علوم سیاسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات

2 مدرس روابط بین‌الملل و پژوهشگر حقوقی– سیاسی

چکیده

دو روند موازی اما متضاد برای توصیف دهه‌های اول قرن 21 وجود دارد. از یک طرف؛ اصول سنتی حقوق بین‏الملل که در منشور ملل متحد به آنها اشاره شد نظیر اصول حاکمیت دولت‏ها، عدم مداخله در امور داخلی کشورها و همچنین اصل مصونیت مقامات دولتی در دهه نخست قرن 21 کارکرد خود را از دست داده و دچار تحول معنایی شدند. در مقابل؛ بعد اخلاقی حاکمیت دولت‏ها از اهمیت زیادی برخوردار شده و امروز دولت‌ها حفاظت از حاکمیت داخلی را از طریق ارتقای حقوق بشر مورد توجه قرار می‌دهند. مطرح شدن مفاهیم مهمی نظیر اصل مسئولیت حمایت و عدالت انتقالی در عمل به این معنا است که تحولات داخلی کشورها و رفتارهای غیرحقوقی و نقض حقوق بشر توسط دولت‏ها، واکنش‏های داخلی و بین‏المللی را به دنبال خواهد داشت. این اتفاق آشکارا در تحولاتی که جهان عرب از سال 2011 به بعد تجربه کرده است، رخ داد. حاکمان سه کشور عربی لیبی، تونس و مصر که در دوران قدرت خود به اشکال مختلف مرتکب نقض حقوق بشر شدند، پس از برکناری از قدرت در معرض محاکمه قرار گرفتند. با این حال، محاکمه مقامات رژیم سابق مصر فرآیند متفاوتی را از لیبی و تونس طی کرد و در واقع، عدالت انتقالی در این کشور به شکل ناقص و مهندسی شده و بدون اینکه منجر به اجرای عدالت شود، به اجرا در آمد. پرسش کلیدی این مقاله این است که چرا عدالت انتقالی در مصر به اجرای عدالت علیه مقامات سابق منجر نشده است؟ فرضیه اصلی این مقاله نیز این است که برتری یافتن منافع سیاسی حاکمان جدید مصر اعم از شورای نظامیان، دولت اخوانی و دولت موقت تحت حمایت نظامیان، سبب تبدیل فرآیند اعمال عدالت انتقالی درباره مقامات رژیم گذشته به عدالت هدایت شده گردیده است. 

کلیدواژه‌ها


  1. الشاذلی کریم و الشاذلی فتوح، (2010)، استقلال النظام القضایی المصری: الواقع و المامول، الشبکه الاوروبیه- المتوسطیه لحقوق الانسان.
  2. براونلی جایسون، (2013)، العنف ضد الاقباط و المرحله الانتقالیه فی المصر، مرکز کارنیغی للشرق الاوسط.
  3. موافی تامر، (نوفمبر 2013)، الافلات من العقاب: عن العدالة الانتقالیة الغائبة فی مصر  و تونس و لیبیا و یمن: الشبکه العربیه لمعلومات حقوق الانسان.

 

Latin sources

  1. Abd Rabou Ahmed, (24 March 2014), Civilian-military Relations and the Position of Security Institutions in the 2014 Constitution, Daily News Egypt,

http://www.dailynewsegypt.com/2014/03/24/2014-egyptian-constitutionwithout-accountability-checks-balances/

  1. Abdel Tawab Ziad, (2013), The Crisis of Transitional Justice Following the Arab Spring: Egypt as a Model,
  2. http://www.cihrs.org/wp-content/uploads/2013/09/Transitional-Justice.pdf
  3. Al Ali Zaid, (2014), Egypt’s third Constitution in Three years: A critical analysis,

 http://www.idea.int/wana/egypts-third-constitution-in-three-years-a-critical-analysis.cfm

  1. Al Asar Marwan, (24 September 2014), Court to decide Mubarak’s fate on Saturday,

    http://www.dailynewsegypt.com/2014/09/24/court-decide-mubaraks-fate-saturday/

  1. Al Jazeera, (20March 2011), Egypt Approves Constitutional Changes, http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2011/03/2011320164119973176.html
  2. Al Jazeera, (29 November 2014), Egypt Court dismisses charges against Mubarak, http://www.aljazeera.com/story/2014112944228138111
  3. Barsalou Judy, (June 2012), Transitional Justice in Egypt: one Step Forward, two Steps Back, Norwegian Peace Building Resource Centre.
  4. Digital Granma International, (3 June 2014), Challenges for the next President of Egypt,

http://www.granma.cu/idiomas/ingles/international-i/3jun-Challenges %20for.html

  1. Egypt Independent, (26 October 2011), Two Policemen convicted in Khaled Saeed murder case,

http://www.egyptindependent.com/news/two-policemen-convicted-khaled-saeed-murder-case

  1. Egypt Independent, (6 June 2012), Five Policemen Sentenced to prison for Sayed Bilal murder,

http://www.egyptindependent.com/news/ Five- Policemen- Sentenced- prison- Sayed- Bilal-murder

  1. El Chazli Karim, (2014), the Judiciary in the Constitution: lost opportunities for reform and enshrinement of the Judiciary’s impenetrability , Daily News Egypt,

http://www.dailynewsegypt.com/2014/03/25/2014-egyptian-constitution-without-accountability-checks-balances-part-ii/

  1. Feuille James, (2011), Reforming Egypt’s Constitution: Hope for Egyptian Democracy?, Texas International Law Journal, Vol 47, Issue 1.
  2. Fick Maggie, (21 May 2014), Ousted Egyptian leader Mubarak gets three years jail for embezzling millions, Reuters,

http://www.reuters.com/article/2014/05/21/us-egypt-mubarak-idUSBREA4K06720140521

  1. Gallala Arndt Imen, (2012), Governance and New Political Actors: Constitutional Reforms in Tunisia, Egypt, Morocco and Jordan: A Comparative Assessment, http://www.iemed.org/observatori-en/arees-danalisi/arxius-adjunts/anuari/med.2012/gallala_en.pdf
  2. IBAHRI, (February 2014), Separating Law and Politics: Challenges to the Independence of Judges and Prosecutors in Egypt: Report of the International Bar Association Human Right Institute, www.factfindingguidelines.org
  3. Kholaif Dahlia, (5 August 2013), The Egyptian army's economic juggernaut, Al Jazeera,

http://www.aljazeera.com/indepth/features/2013/08/20138435433181894.html

  1. Kingsley Patrick, (18 January 2014), Egypt's new constitution gets 98% 'yes' vote, the guardian.
  2. Michael Maggie, (27 September 2014), Egyptian court postpones ruling in retrial of former president Mubarak over protester killings, Associated Press,

http://www.usnews.com/news/world/articles/2014/09/27/egypt-court-postpones-ruling-in-mubarak-retrial

 

  1. Petkova Mariya, (2012), Transitional Justice in Egypt: A Comparison, New Bulgarian University and Al Jazeera Center for Studies.
  2. Report of the Secretary General, (23 August 2004), the Rule of Law and Transitional Justice in Conflict and Post Conflict Societies, S/2004/616.
  3. Sheriff Adel Omar and Brown Nathan j, (2002), Judicial independence in the Arab World, www.deontologie-judiciaire. umontreal.ca/ .../ONU _jud-independence_M
  4. Tadros Shrine, (15 February2012), Egypt military's economic empire, Al Jazeera, http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/02/2012215195912519142.html
  5. UN General Assembly, (2012), Report of the Human Rights Council, A/HRC/Res/19/36, http://responsibilitytoprotect.org/2012%20HRC%20report%20-%20res%2019_27.pdf