فصلنامه مطالعات بین‌ المللی

فصلنامه مطالعات بین‌ المللی

تأثیر جایگاه روسیه در ساختار قدرت جهانی بر مسأله‌ ‌هسته‌ای ایران (از 2003 تا 2023)

نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی مستخرج از رساله

نویسندگان
مهربد مرادی 1
جهانبخش مرادی 2
حسین کریمی فرد 3
مجید روحی دهبنه 4
1 دانشجوی دکتری روابط بین الملل، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران
2 استادیار گروه علوم سیاسی، واحد ایلام، دانشگاه آزاد اسلامی، ایلام، ایران
3 دانشیار گروه علوم سیاسی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران.
4 استادیار گروه علوم سیاسی، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران
10.22034/isj.2023.377782.1945
چکیده
تراژدی از دست رفتن عظمت دوره‌ی تزاری و ابرقدرتی شوروی را می‌توان یکی از معدود نقاط اشتراک طیف‌‌های فعال در روند‌های سیاسی و اجتماعی در فدراسیون روسیه دانست. این احساس در قالب آرمان تبدیل روسیه به یک قدرت بزرگ، نمود مشهودی داشته است و خصوصاً در گفتمان متأخر سیاست خارجی روسیه که به نام اوراسیاگرایی پوتین شناخته می‌شود و به صورت ویژه در دوره دوم ریاست جمهوری پوتین و از سال 2012 تا کنون دنبال می‌شود، شدت بیشتری گرفته است. بر این اساس، جایگاه ایران در دکترین اوراسیاگرایی پوتین ارتقا یافته و به دنبال آن حمایت‌ها و همکاری‌‌های ‌هسته‌ای روسیه با جمهوری اسلامی ایران فزونی یافته است، هر چند رفتار روسیه در این موضوع دارای تعارض و پارادوکسیکال بوده است. این پژوهش به دنبال آزمون این دیدگاه، بر اساس این سوأل است که جایگاه روسیه در ساختار قدرت جهانی، چه تأثیری بر مسأله‌ی ‌هسته‌ای ایران داشته است؟ یافته‌های این پژوهش که به روش کار توصیفی - تحلیلی و با رویکردی تاریخی صورت گرفته، نشان می‌دهد که تأثیر روسیه در این خصوص بر اساس گفتمان‌‌های سیاست خارجی‌اش، از طیف غرب‌گرایی به طیف اوراسیاگرایی پوتین میل پیدا نموده و به تبع آن تأثیرات جایگاه روسیه بر مسأله ‌هسته‌ای ایران، نمود بیشتری پیدا نموده است.
کلیدواژه‌ها
مسأله‌ی ‌هسته‌ای ایران
روسیه
ساختار قدرت جهانی
انرژی هسته ای
گفتمان

موضوعات

عنوان مقاله English

Effect of Russia's Position in World Power Structure on Iran's Nuclear Issue from 2003 to 2023

نویسندگان English

Mehrbod Moradi 1
Jahanbakhsh Moradi 2
Hossein Karimifard 3
Majid Rohi Dehboneh 4
1 PhD. Student of International Relations, Ahvaz Branch, Islamic Azad University, Ahvaz, Iran.
2 Faculty Member of the Department of Political Science, Ilam Branch, Islamic Azad University, Ilam, Iran
3 Department of Political Science, Ahvaz Branch, Islamic Azad University, Ahvaz, Iran.
4 Department of Political Science, Rasht Branch, Islamic Azad University, Rasht,, Iran
چکیده English

The tragic nature of the death of the mighty tsarist and Soviet Union eras is one of the few points of commonality among active political spectrum and social trends in the Russian Federation. This feeling emerged as a desire to turn Russia into a great power, particularly in the current discourse of Russia's foreign policy, known as Putin's Eurasianism, and has been followed and intensified, especially in the second term of Putin's presidency, since 2012. Accordingly, Iran's place in Putin's Eurasianism has been promoted, manifested by growing Russia's nuclear support and cooperation with the Islamic Republic of Iran. However, Russia's behavior in this matter remains contradictory and paradoxical. Therefore, this research aimed to find the effect of Russia's position in the world power structure on Iran's nuclear issue. This analytical-descriptive research showed that Russia’s foreign policy shifted its doctrine from Westernism to Putin's Eurasianism. Accordingly, Russia's position has a more significant effect on Iran's nuclear issue.

کلیدواژه‌ها English

Iran's Nuclear Issue
Russia
World Power Structure
Nuclear Energy
  1. ایرنا. ( 7 اسفند 1400). نقویت منافع ملی؛ موضع ایران در خصوص جنگ اوکراین و روسیه: قابل دسترسی در: https://www.irna.ir/news/84662706.
  2. ایرنا. (25 آبان1400). روسیه آزمایش سیستم ضد ماهواره در فضا را تأیید کرد، قابل دسترسی در:  https://www.irna.ir/news/84543441/.
  3. آزادی، ع. (5 اردیبهشت 1401). پیامدهای جنگ اوکراین برای منافع ایران، قابل درسترسی در: https://www.eghtesadnews.com.
  4. باقری، ی.، صالحی، م. (1396). رویکرد روسیه نسبت به برنامه هسته‌ای ایران از منظر نظریه‌های سازه‌انگاری و ژئوپلیتیک، فصلنامه‌ی سیاست خارجی، 31(1)، 156-141.
  5. توکل پورکوخدان، م. (1388). بررسی حقوقی مسأله ‌هسته‌ای ایران، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تابستان.
  6. جکسون، ر.، سورنسون، گ. (1383). درآمدی بر روابط بین‌الملل، ترجمه‌ی مهدی ذاکریان، احمد تقی‌زاده و  حسن سعیدکلاهی، چاپ اول، تهران: نشر میزان.
  7. خبرگزاری ایمنا. (30 آذر 1400). ناوگان روسیه به دو زیر دریایی اتمی پیشرفته مجهز شد، قابل دسترسی در:  https://www.imna.ir/news/543556/.
  8. دنیای اقتصاد. (11 بهمن 1401). مذاکرات برجام به بن بست رسید، قابل دسترسی در:  https://donya-e-eqtesad.com62/3940444.
  9. دنیای اقتصاد. (19 بهمن 1401). شرط ایران برای بازگشت به مذاکرات برجام، قابل دسترسی در: https://donya-e-eqtesad.com.62/39422828.
  10. سازمند، ب.، صوراناری، ح. (1398). تأثیر گفتمان‌های هویتی روسیه بر نقش‌یابی اوراسیایی ایران. فصلنامه مطالعات اوراسیای مرکزی، 12(1)، 113-95.
  11. شلاپنتوخ، د. (1394). تصویر ایران از دید نخبگان روس از اواخر دوران شوروی تاکنون. ترجمه‌ی سعید خاوری‌نژاد، تهران: مرکز چاپ و انتشارات وزارت امورخارجه.
  12. صادقی، م. (1397). سیاست خارجی روسیه در قبال ایران در دوره پوتین بعد از سال2012. فصلنامه‌ی مطالعات روابط بین‌الملل، 13(1)، 116-89 .
  13. عطایی، ج. (1398). بررسی سیاست خارجی روسیه نسبت به ایران بر اساس نظریات نوامپریالیستی ولادیمیر ژیرونوفسکی، فصلنامه‌ی مطالعات منافع ملی، 4(2)، 190-159.
  14. غریب‌آبادی، ک. (1387 الف). نهضت ملی ‌هسته‌ای. تهران: مرکز چاپ و انتشارات وزارت امورخارجه، تابستان.
  15. غریب‌آبادی، ک. (1387 ب). برنامه ‌هسته‌ای: واقعیت‌های اساسی. تهران: مرکز چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه، پاییز.
  16. فتح‌الله‌نژاد، ع. (۲۲ اردیبهشت ۱۴۰۱). تأثیرات جنگ اوکراین بر روابط ایران و روسیه، قابل دسترسی در: http://irdiplomacy.ir/fa/news/2011623.
  17. قوام، ع. (1390). اصول سیاست خارجی و سیاست بین‌الملل. چاپ هفدهم، تهران: انتشارات سمت.
  18. کرمی، ج.، کرامتی نیا، ر. (1397). دولت روسیه و مسأله غرب، سده‌های اقتباس و مقابله، فصلنامه‌ی آسیای مرکزی و قفقاز، 24(3)، 160-131 .
  19. کولایی، ا.، زرگری، ه. (1397). عوامل مؤثر در رویکرد روسیه به برنامه ‌هسته‌ای ایران، از نیروگاه بوشهر تا برجام. فصلنامه‌ی تحقیقات سیاسی بین‌المللی، 10(2)، 58-29.
  20. گلشن‌پژوه، م. (1383 الف). آخرین تحولات مربوط به وضعیت ‌هسته‌ای ایران. پرونده‌ی ‌هسته‌ای ایران: روندها و نظرها، تهران: مؤسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین‌المللی ابرار معاصرتهران، آبان.
  21. گلشن‌پژوه، م. (1383 ب). تصویب قطعنامه‌ی شورای حکام آژانس اتمی درباره ایران. پرونده ‌هسته‌ای ایران (4): روندها و نظرها، تهران: مؤسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین‌المللی ابرار معاصر تهران، آبان.
  22. گلشن‌پژوه، م. (1384). آغاز فعالیت تأسیسات اصفهان تا بیستم مردادماه. پرونده ‌هسته‌ای ایران (2): روندها و نظرها، تهران: مؤسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین‌المللی ابرار معاصر تهران، مهر.
  23. گلشن‌پژوه، م. (1386). بررسی تحولات 6 ماهه دوم سال 1385، پرونده ‌هسته‌ای ایران (3): روندها و نظرها. تهران: مؤسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین‌المللی ابرار معاصر تهران، فروردین.
  24. گلشن‌پژوه، م. (1387). سیر روند ‌هسته‌ای شدن جمهوری اسلامی ایران از آغاز تاکنون. پرونده ‌هسته‌ای ایران: روندها و نظرها، تهران: مؤسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین‌المللی ابرار معاصر تهران، فروردین.
  25. محمدی، م. ، جاودانی مقدم، م. (1398). ارزیابی جایگاه ایران در دکترین اوراسیاگرایی پوتین (2020-2012)، راهبرد سیاسی، 3(4)، 23-1.
  26. مرادی، م. (1389). نقش قدرت‌های بزرگ در آژانس بین‌المللی انرژی ‌هسته‌ای در موضوع دستیابی جمهوری اسلامی ایران به انرژی ‌هسته‌ای (از سال 1357 تاکنون). پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته روابط بین‌الملل، دانشگاه آزاد اسلامی  واحد شهررضا، تابستان.
  27. مشرق‌نیوز. (7 اسفند 1400). رتبه‌بندی جهانی قدرت نظامی روسیه و اوکراین، قابل دسترسی در: https://www.mashreghnews.ir/news/1344986
  28. مشیرزاده، ح. (1386). تحول در نظریه‌‌های روابط بین‌الملل. تهران: انتشارات سمت.
  29. موسی‌زاده، ر. (1393). سازمان‌های بین‌المللی، چاپ بیست و دوم، تهران: نشر میزان.
  30. مؤسسه خسروان. (23 بهمن 1401). اقتصاد روسیه در سال ۲۰۲۲، قابل دسترسی در: https://khosravan.org
  31. هاشمی، ح. (1385). پرونده ‌هسته‌ای ایران: سیر تاریخی و نظریه‌ها. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی، پاییز.
  32. هرمیداس‌باوند، د.، میرزایی، ط. (1391). بررسی همکاری‌های هسته‌ای ایران و روسیه با تأکید بر دو دولت سیدمحمد خاتمی و محمود احمدی‌نژاد، فصلنامه‌ی مطالعات روابط بین الملل، 5(3)، 103-118.
  33. هفته‌نامه تحلیلی خبری ستاره صبح. (1388). 1(4)،  8 آذر.
  34. Browning, C. (2014). Reassessing Putin's Project: Reflections on IR Theory and the West, Available at: https://doi.org/10.2753/PPC1075-8216550501.
  35. Duggal, H. (January 25, 2022). Infographic: Military capabilities of Russia and Ukraine, Available at: https://www.aljazeera.com/news/2022/1/25/infographic-military-capabilities-of-russia-and-ukraine-interactive.
  36. Hopf, T. (2007). Russian's Identity Relations with Europe, the EU, and the United States; 1991-2007, Ohio State University, Available at: https://www.norface.net/wp-content/uploads/2017/09/s1-hopf.pdf.
  37. Laruelle, M. (2009). Russian Eurasianism: An Ideology of Empire, Russian Eurasianism: An Ideology of Empire, Available at: https://www.amazon.com/Russian-Eurasianism-Ideology-Marl%C3%A8ne-Laruelle/dp/1421405768.
  38. Lucas, E. (September 15, 2020). Why Putin's History Essay Requires a Rewrite, Available at: https://www.thetimes.co.uk/article/why-putins-history-essay-requires-a-rewrite-6nzjzbqjb.
  39. Putin, V. (July 12, 2021). Article by Vladimir Putin 'On the Historical Unity of Russians and Ukrainians, Available at: http://en.kremlin.ru/events/president/news/66181.
  40. Snyder, T. (January 18, 2022). How to Think about War in Ukraine, Available at: https://snyder.substack.com/p/how-to-think-about-war-in-ukraine.
  41. Trenin, D. V. (2002). The End of Eurasia; Russia on the Border Between Geopolitics and Globalization. Moscow: Carnegie Moscow center, Available at: https://www.amazon.com/End-Eurasia-Between-Geopolitics-Globalization/dp/0870031902.
  42. Tsygankov, (2006). New Challenge for Putin's Foreign Policy. Communist and Post-Communist Studies. 50(4), 153-165.
  43. Waltz, Kenneth. (1979). Theory of International Politics, New York: Random House.
فصلنامه مطالعات بین‌ المللی
دوره 20، شماره 1 - شماره پیاپی 77
تابستان 1402
صفحه 305-327