هویت گرایی در سیاست خارجی عربستان سعودی و پیامدهای منطقه‌ای آن

نوع مقاله: مقاله مستقل پژوهشی

نویسنده

استادیار دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تاکستان، گروه علوم سیاسی، تاکستان، ایران

چکیده

هویت بازیگران عاملی مهم در شکل دادن به منافع، نقش و رفتار آنهاست. به تعبیر سازه انگاران هویت‌ها انگیزه‌هایی را نشان می‌دهند که به فهم رفتار کمک می‌کنند. عربستان سعودی به واسطه ویژگی‌های خاص هویتی و عناصر تشکیل دهنده آن، منافع و نقش‌های خاصی را برای خود تعریف کرده است. نگاه حاکمان سعودی به هویت «خود» و نوع برداشت از آن و نیز هویت «دیگر» بازیگران موجب شده تا سیاست خارجی این کشور، ضمن تداوم و پایداری در اصول، رویکردهای متفاوتی را اتخاذ کند. چرا که هدف انها حفظ و تداوم پادشاهی‌های محافظه کار، اتحاد و رهبری دولت‌های عربی، رهبری مذهبی مبتنی بر تفسیر خاص از اسلام و تداوم پیوند با ایالات متحده است. بر این اساس هرگونه برداشت تهدید ناشی از هویت دیگری یا تحولات منطقه که در مقابل این اهداف باشد، موجب تهاجمی شدن سیاست خارجی عربستان و شکل گیری روابط تضاد آمیز می‌شود. این مقاله با روش توصیفی- تحلیلی و با بهره گیری از نظریه سازه انگاری در پی بررسی هویت عربستان سعودی و آثار و پیامدهای آن بر سیاست خارجی این کشور درمنطقه و به ویژه در قبال جمهوری اسلامی ایران می‌باشد.

کلیدواژه‌ها


1-   اخوان کاظمی، بهرام(1379)، واگرایی‌ها و همگرایی‌ها در روابط ایران و عربستان، فصلنامه مطالعات خاورمیانه، سال 7، شماره 2.

2-  دهشیار، حسین(5-1384)، مثلث بقای دولت در عربستان سعودی: آمریکا، مذهب و نفت، فصلنامه مطالعات خاورمیانه، سال 12 و 13، شماره 1 و 2.

3-  ذاکریان، مهدی و علیخانی، مهدی (1393)، ساختارهای مادی و معرفتی تاثیرگذار بر روابط ایران و عربستان سعودی در دوران پهلوی (با تاکید بر دهه‌های 1950 تا 1970 میلادی)، فصلنامه رهیافت‌های سیاسی و بین المللی، شماره 40.

4-   متقی، ابراهیم(1391)، جایگاه یابی امنیتی عربستان در خاورمیانه: برادر بزرگتر یا پدرخوانده، همشهری دیپلماتیک، شماره 62.

 

English Book

 

1-    Alsis, Peter, Allison, Marissa and Cordesman, Anthony H.(2011), US and Iranian Strategic Competition in the Gulf States and Yemen, Washington: Center for Strategic and International Studies.

2-    Atrissi, Talal(1998), The Image of the Iranian in Arab School Books, in: Khair El-din Haseeb, Arab-Iranian Relations, Beirut: Centre For Arab Unity Studies.

3-    Bronson, Rachel(2005), Understanding US-Saudi Relations, in: Paul Aarts, Gerd Nonneman, Saudi Arabia in the Balance: Political Economy, Society, Foreign Affairs, London: Hurst.

4-    Buzan, Barry and Wæver, Ole(2003), Regions and Powers: The Structure of International Security, Cambridge: Cambridge University Press.

5-    Furtig, Henner(2002), Iran's Rivalry with Saudi Arabia Between the Gulf Wars, First Ed., Berkshire: Garnet Publishing Limited.

6-    Gause, F. Gregory(2011), Saudi Arabia in the New Middle East, Washington: Council on Foreign Relations.

7-    Hurd, Ian(2008), Constructivism, in: Christian Reus-smit and Duncan Snidal, The Oxford HandBook of International Relations, NewYork: Oxford University Press.

8-    Manea, Elham(2005), Regional Politics in The Gulf: Saudi Arabia, Oman, Yemen, London: SAQI.

9-    Niblock, Tim(2006), Saudi Arabia: Power, Legitimacy and Survival, London: Routledge.

10- Nonneman, Gerd(2005), Determinants and Patterns of Saudi Foreign Policy: 'Omnibalancing' and 'Relative Autonomy' in Multiple Environment, in: Paul Aarts, Gerd Nonneman, Saudi Arabia in the Balance: Political Economy, Society, Foreign Affairs, London: Hurst.

11- Steinberg, Guido(2005), The Wahhabi Ulama and the Saudi State: 1745 to the Present, in: Paul Aarts, Gerd Nonneman, Saudi Arabia in the Balance: Political Economy, Society, Foreign Affairs, London: Hurst.

12- Terrill, W. Andrew(2011), The Saudi-Iranian Rivalry and the Future of Middle East Security, Pennsylvania: Strategic Studies Institute (SSI).

13- Wendt, Alexander(1999), Social Theory of International Politics, Cambridge: Cambridge University Press.

14- English Articles

15- Alikhani, Mahdi and Zakerian, mehdi (2016), Study of Factors Affecting Saudi-Iranian Relations and Conflicts and Their Resulting Behavior Pattern, Journal of Politics and Law, Vol 9, No 7.

16- Downs, Kevin(2012/13), A Theoretical Analysis of the Saudi-Iranian Rivalry in Bahrain, Journal of Politics & International Studies, Vol. 8.

17- Gause, F. Gregory(2007), Saudi Arabia: Iraq, Iran, the Regional Power Balance, and the Sectarian Question, Strategic Insights, Vol. VI, Issue2.

18- Hopf, Ted(1998), The Promise of Constructivism in International Relations Theory, International Security, Vol. 23, No. 1.

19- International Crisis Group(2005), The Shitte Question in Saudi Arabia, Brussels: Middle East Report, No. 45.

20- Nasr, Vali(2011), the Religious Roots of Iran's Rivalry with Saudi Arabia, Washington Post, 13 October 2011, at:

21- http://www.washingtonpost.com/blogs/guest-voices/post/the-religious-roots-of-irans-rivalry-with-saudi-arabia/2011/10/13/gIQAzjzchL_blog.html.

22- Wendt, Alexander(1992), Anarchy is what States Make of it: The Social Construction of Power Politics, International Organization, Vol. 46, No. 2 .

23- Wendt, Alexander(1995), Constructing International Politics, International Security, Vol. 20, No. 1.

24- Zakaria, Fareed(2013), The Saudis Are Mad? Tough!, Time, Monday, Nov. 11, 2013, in: http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,2156259,00.html.

25- Zakaria, Fareed(2017), How Saudi Arabia played Donald Trump, at:

26- https://fareedzakaria.com/2017/05/26/how-saudi-arabia-played-donald-trump/

 

خبرگزاری‌ها

1-  عربستان مدعی حمله موشکی انصارالله به نزدیکی مکه شد، 6 مرداد 1396، ایسنا، در:

https://www.isna.ir/news/96050603442

2-  ولیعهد عربستان ایران را به تجاوز نظامی مستقیم متهم کرد، ۰۷/۱۱/۲۰۱۷، یورونیوز، در:

http://fa.euronews.com/2017/11/07/ksa-mohammed-bin-salman-accuse-iran-direct-aggression-supply-houthi-missile

 

اسناد فارسی

1-  قانون اساسی عربستان سعودی(1381)، ترجمه مهدی نورانی، چاپ اول، تهران: ریاست جمهوری.

2-  متن چشم‌انداز ۲۰۳۰ عربستان، 5 تیر 1395، تسنیم، در:

https://www.tasnimnews.com/fa/news/1395/04/05/1102638