سلسله مراتب و بی‌ثباتی در نظم منطقه‌ای خاورمیانه

نوع مقاله: مقاله مستقل پژوهشی

نویسنده

، استاد روابط بین‌الملل و رییس مرکز مطالعات بین‌المللی دانشگاه جرج تاون شعبه دوحه

چکیده

نظم سلسله مراتبی موجود در خاورمیانه بی‌ثبات و منبع ناامنی است. در شرایط فعلی منطقه‌ای، بی‌ثباتی ذاتی این نظم، نتیجه انباشت چهار مؤلفه است. نخست، زمینه جهانی، تحریک و یا تضعیف شدید ایالات متحده را به عنوان یک نیروی متعهد فعال در خاورمیانه به وجود آورد و فضای میان ستیزه گران محلی را برای هژمونی منطقه باز کرد. عامل دوم رقابت میان قدرت‌های منطقه نه تنها برای گسترش نفوذ منطقه‌ای بلکه قدرت و موقعیت آنها در نظم جهانی بزرگتر است. اسرائیل و عربستان به دنبال حفظ وضعیت فعلی جهانی هستند، در حالی که ترکیه و ایران خود را به عنوان قدرت ضد هژمونیک درک می‌کنند و به دنبال تضعیف نظم و سلسله مراتب جهانی غرب هستند. سوم، در حالی که برخی از قدرت‌های میدانی منطقه‌ای در انتخاب سیاست‌های خارجی (یعنی "قدرت" عملگرایانه) بیشتر عمل می‌کنند، بعضی از آنها بر اساس ایدئولوژی یا هویت (یعنی "قدرت‌های متضاد")، متحد می‌شوند، که باعث شکل گیری عمیق‌تر و طولانی‌ترتنش‌ها می‌شود. در نهایت، فروپاشی قدرت مرکزی در چندین کشور عربی پس از قیام‌های سال 2011 - در لیبی، سوریه، عراق، لبنان و یمن - فرصتی عالی برای قدرت‌های منطقه‌ای و حتی برخی از کشورهای منطقه ثانویه‌ای فراهم کرده است تا نفوذ خود را از طریق پروکسی‌های محلی و بازیگران غیر دولتی گسترش می‌دهند. ویژگی‌های ترکیبی نظم منطقه‌ای در خاورمیانه احتمالا موجب بی‌ثباتی و تنش در آینده می‌شوند.

کلیدواژه‌ها