بررسی نقش دولت جمهوری اسلامی ایران در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران

نوع مقاله: مقاله علمی- پژوهشی مستقل

نویسنده

استاد دانشکده کارآفرینی دانشگاه تهران

چکیده

این مقاله به بررسی نقش دولت ایران در مقاطع مختلف دوران دفاع ­مقدس می‌­پردازد. در این مقاله از شیوه و روش توصیفی- تحلیلی استفاده شده است و داده‌­ها به روش کتابخانه‎ای و با مطالعه اسناد و مدارک آشکار و نیز مصاحبه شفاهی با بعضی از افراد دست‌اندرکار آن دوره جمع‌آوری گردیده‌­اند. هدف و نوع تحقیق نیز کاربردی می‌­باشد. مقاله در پی پاسخ به این سوال است که دولت در چه حوزه­‌هایی و چگونه از جبهه‌­ها و رزمندگان پشتیبانی می‌­کرده است. اهمیت بررسی این موضوع در آن است که بدون در نظر گرفتن فعالیت‌­های دولت، تصور حفظ تمامیت ارضی کشور غیرواقعی است. یافته‌­های این تحقیق حاکی از آن است که دولت در تأمین حداقل معیشت مردم و کنترل نرخ تورم، کارنامه‌ای قابل قبول داشته و در تأمین بودجه و اعتبارات نیروهای مسلح و نیز رسیدگی به خانواده شهدا و جانبازان و اسرا و مفقودین و سَر و سامان دادن به مهاجرین جنگی و جنگ‌زدگان و همچنین پشتیبانی‌های پزشکی، صنعتی، مهندسی از جبهه‌ها نقش خوبی ایفا کرده است. اما در بکارگیری ظرفیت­‌های دیپلماسی جهت پایان دادن هرچه سریعتر به جنگ و نیز محدودسازی دامنه مخاصمات و نیل به مصالحه، عملکرد مطلوبی نداشته است. 

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Investigating the Role of the Government of the Islamic Republic of Iran in the Imposed war of Iraq against Iran

نویسنده [English]

  • Hossein Alaei
Professor, Faculty of Entrepreneurship, University of Tehran
چکیده [English]

.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Holy Defense
  • Government
  • imposed war
  • Support
  • Armed forces
- بشیری عباس (1384)، انقلاب در بحران، کارنامه و خاطرات هاشمی ­رفسنجانی سال 1359، تهران، دفتر نشر معارف ­انقلاب.
- بنی­صدر، ابوالحسن (1359)، مصاحبه با روزنامه اطلاعات، روزنامه­اطلاعات، 12 مهر، ص10.
- تارنمای مرکز پژوهش­های مجلس شورای ­اسلامی (1398)، «تصویب مواردی در مورد کارکنان داوطلب اعزام به جبهه»، مصوب 2/7/1366، تاریخ دسترسی: 16 خرداد، در: https://rc.majlis.ir/fa/law/show/110769
- ترکان، اکبر (1397)، مصاحبه نگارنده با مدیر عامل سازمان صنایع ­دفاع، در محل دفتر رئیس هیأت ­مدیره شرکت ­شستا، 22 دی.
- حاج­آقا­بزرگی، مسعود (1389)، گزارش خسارت­های وارده بر بخش­های اقتصادی­کشور، تهران، دفتر امور مناطق بازسازی شده جنگ ­تحمیلی.
- خرم، علی (1397)، در گفتگو با نگارنده، 25 دی.
- خمینی، روح‌الله (1378)، صحیفه ­امام، جلدهای 12، 16، 19، 20، 21، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
- رحمانی، قدرت­الله (1383)، بی‌پرده با هاشمی­رفسنجانی، تهران، انتشارات کیهان، چاپ­ دوم. 
- رضایی، محسن (1383)، در گفتگو با نگارنده، 3 بهمن.
- رفیقدوست، محسن (1392)، برای تاریخ می­گویم، به­کوشش محسن علامیان، تهران، انتشارات سوره ­مهر.
- رفیقدوست، محسن (1397)، «اگر من بودم می­توانستیم بغداد را هم بگیریم»، مصاحبه با: ماهنامه نسیم بیداری، سال نهم، شماره 86، آبان­ ماه، صص307-302.
- سازمان برنامه و بودجه (1397)،  «گزارش سازمان برنامه و بودجه در باره نرخ تورم و رشد اقتصادی در 40 ساله اخیر»، خبرآنلاین، 21 بهمن­ماه، کد خبر: 1230506، در: https://www.khabaronline.ir/news/1230506/
- شیخ‌الاسلام، حسین (1390)، «از گنج ارزش­ها تا جنگ اراده­ها»، گفتگو با روزنامة ایران در بارة سیاست ­خارجی جمهوری­اسلامی در دوران جنگ­ تحمیلی، ویژه‌نامة روزنامة ایران، به مناسبت هفتة دفاع ­مقدس، مهر ماه، صص14-11.
- عابدی­ جعفری، حسن (1397)، «بی‌انصافی می­کنند کسانی که می­گویند دولت آن زمان برای جنگ کم ­گذاشت»، خبرآنلاین اقتصادی، 20 مهر ماه، در: https://www.khabaronline.ir/news/690850/
- عرب‌مازاریزدی، علی (1393)، «مقایسه کارنامه دولت­های سال­های جنگ و دوران تحریم»، روزنامه ­شرق، سال 12، شماره 2137، 22 مهر ماه، ص5.
- عزیزی، احمد (1395)، شتای عمر، تهران، نشر­نی.
- علایی، حسین (1395)، تاریخ­ تحلیلی جنگ ایران و عراق، جلدهای 1و2، تهران، نشر مرز و بوم.
- علیزاده، سیدمحمد (1397)، مصاحبه نگارنده با معاون خودکفایی وزیر سپاه، 26 دی‌ماه.
- غنی­نژاد، موسی (1397)، «نگاهی به دو نامه نهادگرایان»، روزنامه دنیای ­اقتصاد، سال 16، شماره 4443، 17 مهر ماه، ص6.
- فروزنده، محمد (1397)، فرمانده قرارگاه مهندسی خاتم الانبیاء در زمان جنگ، در مصاحبه با نگارنده، در محل دفتر فولاد جهان­آرا، 23 دی ماه.
- قانون اساسی جمهوری­اسلامی ایران (1368)، تهران، انتشارات حقوقی.
- ملکی، عباس (1396)، در گفتگو با نگارنده، 26 دی‌ماه.
- مؤمنی، فرشاد (1392)، «سرطان رانت»، ماهنامة اقتصاد ایران، تهران، سال 16، شماره 17، اردیبهشت ماه،  ص12.
- مؤمنی، فرشاد (1396)، «کارنامه سلامت دهه اول انقلاب بی­نظیر است»، روزنامه جهان اقتصاد، سال 26، شماره 6575، 10 مهرماه، ص1.
- میرخدایی، احمد (1397)، «اقتصاد درگیر جنگ­ خاموش»، روزنامه همشهری، شماره 7511، 1 آبان‌ماه، ص4.
- میردار، مرتضی (1385)، خاطرات حجت­الاسلام والمسلمین ناطق‌ ­نوری، جلد2، تهران، انتشارات مرکز اسناد انقلاب ­اسلامی، چاپ­ دوم.
- نبوی بهزاد، (1396)، «دولت و ستاد فرماندهی­کل قوا از پذیرش قطعنامه خبر نداشتند»، پایگاه خبری تحلیلی انتخاب، کد خبر: ۳۸۰۱۰۵، 7 آذر، در: https://goftareno.ir/fa/news/26055/%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA
- نبوی، بهزاد (1394)، «مروری بر تدابیراقتصادی دوران دفاع­مقدس»، روزنامه جهان ­اقتصاد، سال 24، شماره 6034، 3 آبان‌ماه، ص10.
- هاشمی، محمد (1397)، «خاکریز ما تپه های جام جم بود»، ویژه­نامه هفته دفاع ­مقدس، 31 شهریور، ص6.
- هاشمی­رفسنجانی علی‌اکبر (1378)، عبور از بحران، کارنامه و خاطرات 1360، تهران، دفتر نشر معارف ­انقلاب، چاپ هفتم.
- هاشمی­رفسنجانی، علی‌اکبر (1387)، امید و دلواپسی، کارنامه و خاطرات سال 1364، تهران، دفتر نشر معارف ­انقلاب.
- هاشمی­رفسنجانی، علی‌اکبر (1380)، مصاحبه­های سال 1361، تهران، دفتر نشر معارف انقلاب.
- هاشمی­رفسنجانی، علی‌اکبر (1381)، آرامش و چالش، کارنامه و خاطرات سال 1362، تهران، دفتر نشر معارف ­انقلاب
- هاشمی­رفسنجانی، علی‌اکبر (1389)، دفاع و سیاست، کارنامه و خاطرات سال 1366، تهران، دفتر نشر معارف ­انقلاب.
- همتی، ایرج و صفایی­فسخودی، داود (1393)، دیپلماسی ایران و قطعنامه 598، تهران، نشر صفحه ­جدید.
- Cohen, B. (1968), “Foreign Policy”, in D Sills, International Encyclopedia of Social Science, New York: McMillan.
- Dilip Hiro, (1990), “The Longest War”, in: The Iran – Iraq Military Conflict, New York, Routledge.
- Holsti, K.J. (1970), “National Role Conceptions in the Study Foreign Policy”, International Studies, Vol. 14, No. 3, pp. 233-309, at: https://www.jstor.org/stable/3013584, DOI: 10.2307/3013584
- Mclnnis, J. Matthew (2017), “The future of Iran’s Security Policy”, Inside Tehran’s Strategic Thinking, American Enterprise Institute, 17 January, Retrieved from: http://www.aei.org.
- Taremi Kamran (2005), “Beyond the Axis of Evil: Ballistic Missiles in Iran’s Military Thinking”, Security Dialogue, Vol. 36, No. 1, pp. 93-108, https://doi.org/10.1177/0967010605051926
- UNIIMOG (2020), “United Nations Iran-Iraq Military Observer Group”, Acsess Date: 2 March, Available at: https://peacekeeping.un.org/mission/past/uniimogbackgr.html