فصلنامه مطالعات بین‌ المللی

فصلنامه مطالعات بین‌ المللی

تحلیل رویکردهای دولت میزبان و نهاد داوری در برخورد با نقض حقوق بشر توسط سرمایه‌گذار خارجی

نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی مستقل

نویسندگان
رضا اسلامی 1
محمد جلالی 1
پوریا ابراهیم زاده 2
1 دانشیار، گروه حقوق، دانشکده حقوق، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
2 دانشجو دکتری، گروه حقوق بین‌الملل عمومی، دانشکده حقوق، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
10.22034/isj.2026.574014.2432
چکیده
همزمان با فرا رسیدن عصر جهانی شدن، مسئله جذب سرمایه‌گذار خارجی به یک میدان رقابت برای بسیاری از کشورها مبدل شد. در این میان، برخی از کشورها با هدف جذب بیشتر سرمایه‌گذار خارجی به اتخاذ راهکارهایی غیرمعقول همچون سکوت عامدانه در خصوص تعهدات سرمایه‌گذار مبنی بر لزوم احترام به حقوق بشر روی آورده و حتی قدرت تنظیم‌گری خود در این راستا را محدود یا خنثی نمودند. حال و با توجه به اهمیت یافتن حمایت، احترام و تحقق حقوق بشر توسط دولت‌ها در دنیای امروز، پرسش اصلی تحقیق حاضر آن است که چنانچه قرارداد سرمایه‌گذاری در خصوص تعهدات سرمایه‌گذار خارجی مبنی بر لزوم احترام به حقوق بشر مسکوت باشد و سرمایه‌گذار خارجی در حین اجرای پروژه سرمایه‌گذاری استانداردهای حقوق بشری را نقض کند، دولت میزبان چه رویکردهایی را در برابر او اتخاذ نموده و حَسب آن رویکردها، موضع نهاد داوری به عنوان مرجع حل‌وفصل اختلافات سرمایه‌گذاری به چه صورت خواهد بود؟ نویسندگان با هدف یافتن پاسخی معقول و استدلال‌محور برای پرسش اخیر از روش توصیفی-تحلیلی استفاده نموده‌اند. نتایج کلی تحقیق ضمن شناسایی سه رویکرد که ممکن است از جانب دولت میزبان در برابر سرمایه‌گذار خارجی اتخاذ شود به این واقعیت اشاره می‌کند که نهاد داوری بستر لازم برای اتخاذ دو رویکرد خنثی و یا ایجابی را دارا بوده که اتخاذ هر یک از دو رویکرد اخیر مغایر با اصول داوری ترافعی نیست. با این حال اتخاذ رویکرد خنثی چالش‌های زیادی در پی خواهد داشت و اتخاذ رویکرد ایجابی ملاحظات چندگانه‌ای را می‌طلبد.
کلیدواژه‌ها
حقوق بشر
حقوق بین‌الملل سرمایه‌گذاری
دولت میزبان
سرمایه‌گذار خارجی
نهاد داوری
موضوعات

عنوان مقاله English

Analysis of the Approaches of the Host State and the Arbitration Institution in Dealing with Human Rights Violations by Foreign Investors

نویسندگان English

Reza Eslami 1
Mohammad Jalali 1
Pouria Ebrahimzadeh 2
1 Associate Professor, Department of Law, Faculty of Law, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran
2 Ph.D Student, Department of Public International Law, Faculty of Law, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran
چکیده English

With the advent of the era of globalization, the issue of attracting foreign investors has become a competitive field for many countries. In the meantime, some countries, with the aim of attracting more foreign investors, have resorted to adopting unreasonable solutions such as deliberate silence regarding the investor's obligations regarding the need to respect human rights and have even limited or neutralized their regulatory power in this regard. Now, considering the importance of protecting, respecting, and realizing human rights by governments in today's world, the main question of the present study is that if the investment contract is silent regarding the foreign investor's obligations regarding the need to respect human rights and the foreign investor violates human rights standards while implementing the investment project, what approaches will the host state adopt towards him and, based on those approaches, what will be the position of the arbitration institution as a reference for resolving investment disputes? The authors have used a descriptive-analytical method in order to find a reasonable and argumentative answer for latter question. The overall results of the study, while identifying three approaches that may be adopted by the host state against a foreign investor, point to the fact that the arbitral institution has the necessary basis for adopting two neutral or positive approaches, and the adoption of either of the latter two approaches is not contrary to the principles of adversarial arbitration. However, adopting a neutral approach will entail many challenges, and adopting a positive approach requires multiple considerations.

کلیدواژه‌ها English

Human Rights
International Investment Law
Host State
Foreign Investor
Arbitral Institution
1.       آدمی ابرقویی، محمد و دهقان اناری، امیرمهدی. (۱۴۰۴). بازتاب ملاحظات حقوق بشر و منافع عمومی در معاهدات سرمایه‌گذاری از منظر حقوق عمومی: مطالعه تطبیقی با تمرکز بر معاهدات دوجانبه ایران. فصلنامه حقوق عمومی تطبیقی، (۱)2، 23-1. https://doi.org/10.22091/cpl.2025.12027.1042
2.       بهزادی پارسی، آرش و سیفی، جمال. (۱۳۹۸). رابطه میان حقوق سرمایه‌گذار خارجی و تعهدات بین‌المللی حقوق بشر و محیط زیست. مجله حقوقی بین‌المللی، (۶۱)36، 74-43. https://doi.org/10.22066/cilamag.2019.65030.1286
3.       سبحانی، محمدرضا، شهبازی، مهدی و جعفری، جلال. (۱۳۹۸). گستره حقوق بشر در رویه محاکم سرمایه‌گذاری بین‌المللی (مطالعه موردی مرکز داوری ایکسید). فصلنامه تحقیقات حقوقی بین‌المللی، (۴۴)۱۲، ۲۹۶-۲۷۵.
4.       سلیمی ترکمانی، حجت و حاضر‌وظیفه قره باغ، جلیل. (۱۳۹۸). تعارض میان حقوق بشر و شرط ثبات در حقوق سرمایه‌گذاری خارجی. فصلنامه مطالعات حقوقی، 11(۳)، 169-143. https://doi.org/10.22099/jls.2019.5491
5.       طهماسبی، مرضیه و رئیسی، لیلا. (۱۴۰۰). رابطه حقوق بشر و حقوق بین‌الملل سرمایه‌‌گذاری در پرتو رویه ایکسید. مجله حقوقی بین‌المللی، (۶۴)۳۸، 180-151. https://doi.org/10.22066/cilamag.2021.124537.1894
6.       علایی، حسین. (۱۴۰۳). تفاوت‌های حکمرانی مطلوب با حکمرانی معیوب. فصلنامه مطالعات بین‌‌المللی، 20(۴)، 200-183. https://doi.org/10.22034/isj.2024.375373.1939
7.       قنبری جهرمی، محمدجعفر و ابراهیم زاده، پوریا. (۱۴۰۴). رویکرد نهاد داوری جهت مقابله با مصادیق فساد اقتصادی در قراردادهای تجاری بین‌المللی. فصلنامه حقوق اقتصادی و تجاری، (۲)3، 70-41. https://doi.org/10.48308/eclr.2025.238790.1140
8.       کردی، اسفندیار و طجرلو، رضا. (۱۴۰۲). انعطاف‌پذیری در سازوکار شروط ثبات و توازن منافع در قراردادهای نفتی. دوفصلنامه مطالعات حقوق انرژی، (۱)9، 221-201. https://doi.org/10.22059/jrels.2020.299442.358
9.       میرعباسی، سیدباقر و میرعباسی، رزی. (۱۳۹۵). جایگاه اصل توسعه پایدار در تحقق حق‌‎های بشری از منظر حقوق بین‌الملل. انتشارات جنگل - انتشارات جاودانه، تهران، چاپ اول.
10.    وکیل، امیرساعد و ظریف جلالی، فاطمه. (۱۴۰۳). نقش اصل تفسیری یکپارچگی سیستمی در توسعه متقابل حقوق بشر و حقوق بین‌الملل بشردوستانه. فصلنامه مطالعات حقوق عمومی، (۱)54، 202-183. https://doi.org/10.22059/jplsq.2022.343055.3117
1.      Aizawa, Motoko and Mann, Howard. (2021). Environmental, Social and Economic Development Provisions in Investment Contracts: A Resource for Government Lawyers in the Commonwealth. Commonwealth Secretariat Publication, London, First Edition. https://doi.org/10.14217/ComSec.11
2.      Amadi, P. U and Damiari, T. (2025). Human Rights and International Investment Protection: Why History Should Matter in the Making of International Investment Agreements by Developing Countries. Groningen Journal of International Law, 12(1), 40-60. https://doi.org/10.21827/GroJIL.12.1.40-60
3.      Azzimonti, M. (2018). The politics of FDI expropriation. International Economic Review, 59(2), 479-510. http://doi.org/10.2139/ssrn.2724740
4.      Biwater Gauff (Tanzanian) Ltd. v. United Republic of Tanzania. (2008, July 24). ICSID Case No. ARB/05/22.
5.      Born, G. B. (2018). The New York Convention: A Self-Executing Treaty. Mich. J. int'l l., 40(1), 115-187. https://doi.org/10.36642/mjil.40.1.new
6.      Bueno, N., Vastardis, A. Y and Djeuga, I. N. (2023). Investor human rights and environmental obligations: the need to redesign corporate social responsibility clauses. The Journal of World Investment and Trade, 24(2), 179-216. https://doi.org/10.1163/22119000-12340278
7.      Cameron, P. D. (2020). Stabilization Clauses: Do They Have a Future?. BCDR International Arbitration Review, 7(1), 109-132. https://doi.org/10.54648/BCDR2021018
8.      Emejuru, A. C., Nzeribe, A and Osondu, A. C. (2025). Stabilization Clauses and their Effects on Energy Sustainability. African Journal of Management and Business Research, 18(1), 605-618. https://doi.org/10.62154/ajmbr.2025.018.010756
9.      Glamis Gold Ltd. v. United States. (2009, June 8). UNCITRAL.
10.   Hartlapp, Miriam. (2020). Measuring and comparing the regulatory welfare state: Social objectives in public procurement. The ANNALS of the American Academy of Political and Social Science, 691(1), 68-83. https://doi.org/10.1177/000271622095206
11.   Hess, D. (2019). The transparency trap: Non‐financial disclosure and the responsibility of business to respect human rights. American Business Law Journal, 56(1), 5-53. https://doi.org/10.1111/ablj.12134
12.   Inyang, P. (2023). The morocco-nigeria bit: an important contribution to ensuring the accountability of TNCs for their human rights violations. European Scientific Journal Esj, 19(2), 40-47. https://doi.org/10.19044/esj.2023.v19n2p40
13.   Kube, V and Petersmann, E. U. (2016). Human rights law in international investment arbitration. Asian J. WTO & Int'l Health L & Pol'y, 11, 65-114.
14.   Kulaga, J. (2020). A renaissance of the doctrine of Rebus Sic Stantibus?. International & Comparative Law Quarterly, 69(2), 477-497. https://doi.org/10.1017/S0020589320000032
15.   Mahmood, R. M. (2025). Power in International Relations: Insights from Realist and Liberal Theories. ESI Preprints (European Scientific Journal, ESJ), 21(8), 27-27. https://doi.org/10.19044/esj.2024.v21n8p27
16.   Nalule, V. R. (2022). What is the Problem with Stabilization Clauses in Petroleum Agreements?. Journal of Sustainable Development Law and Policy, 13(1), 85-102. http://doi.org/10.4314/jsdlp.v13i1
17.   Sadeghi, M and Lisanawati, G. (2018). Legal Analysis of the Examples and Date of Challenges in the Creeping Expropriation of Foreign Investors. Journal of Anbar University for Law and Political Sciences, 8(2), 98-112
18.   Sattorova, M. (2019). Investor Responsibilities from a Host State Perspective: Qualitative Data and Proposals for Treaty Reform. AJIL Unbound, 113, 22–27. https://doi.org/10.1017/aju.2018.93
19.   Siemens A.G. v. Argentine Republic. (2007, January 17). ICSID Case No. ARB/02/8.
20.   Simma, B. (2011). Foreign investment arbitration: a place for human rights?. International & Comparative Law Quarterly, 60(3), 573-596. https://doi.org/10.1017/S0020589311000224
21.   Tecmed v. Mexico. (2003, May 29). ICSID Case No. ARB(AF)/00/2.
22.   Vlahna, K., Krasnıqi, D., Krasnıqi, B and Vlahna, D. (2020). Arbitration and the Importance of the Arbitration Agreement. European Journal of Educational and Social Sciences, 5(2), 160-169.