فصلنامه مطالعات بین‌ المللی

فصلنامه مطالعات بین‌ المللی

چالش‌های طبقه‌بندی مخاصمات مسلحانه در پرتو جنگ‌های نیابتی و چندلایه در حقوق بشردوستانه بین‌الملل

نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی مستقل

نویسندگان
بهادر فلاح 1
محسن محبی 2
1 دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق بین الملل، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، دانشگاه علوم تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 استادیار گروه حقوق بین‌الملل، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
10.22034/isj.2026.583406.2464
چکیده
طبقه‌بندی مخاصمات مسلحانه، مقدمه ضروری اعمال حقوق بشردوستانه بین‌الملل و تعیین قواعد قابل اجرا در وضعیت‌های جنگی است. این نظام حقوقی به‌طور سنتی بر تفکیک میان مخاصمات مسلحانه بین‌المللی و غیربین‌المللی استوار است؛ اما گسترش جنگ‌های نیابتی، مداخله غیرمستقیم دولت‌ها، حضور گروه‌های مسلح غیردولتی، جنگ‌های ترکیبی و مخاصمات چندلایه، مرز میان این دو دسته را با ابهام روبه‌رو کرده است. پرسش اصلی مقاله آن است که جنگ‌های نیابتی و مخاصمات چندلایه چه چالش‌هایی برای طبقه‌بندی مخاصمات مسلحانه در حقوق بشردوستانه بین‌الملل ایجاد می‌کنند. مقاله با روش توصیفی ـ تحلیلی و با تکیه بر اسناد بین‌المللی، رویه قضایی، گزارش‌های تخصصی و دکترین حقوقی نشان می‌دهد که معیارهای سنتی، به‌ویژه کنترل مؤثر و کنترل کلی، همچنان نقطه شروع تحلیل هستند، اما در وضعیت‌های چندبازیگری و نیابتی به‌تنهایی کفایت ندارند. یافته مقاله بیانگر آن است که چالش اصلی، فقدان کامل قاعده نیست، بلکه دشواری در تطبیق معیارهای موجود با وضعیت‌هایی است که در آن‌ها بازیگر آشکار، بازیگر مؤثر و دولت حامی بر هم منطبق نیستند. در چنین وضعی، تحلیل رابطه‌محور و تفکیک هر رابطه خصمانه، شرط اصلی تعیین دقیق نظام حقوقی قابل اعمال است.
کلیدواژه‌ها
مخاصمه مسلحانه
جنگ نیابتی
مخاصمه چندلایه
حقوق بشردوستانه بین‌الملل
موضوعات

عنوان مقاله English

Challenges in the Classification of Armed Conflicts in Light of Proxy and Multi-Layered Wars in International Humanitarian Law

نویسندگان English

Bahador Falah 1
Mohsen Mohebi 2
1 Master’s Student, Department of International Law, Faculty of Law and Political Science, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
2 Assistant Professor, Department of International Law, Faculty of Law and Political Science, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
چکیده English

The classification of armed conflicts constitutes a necessary preliminary step for the application of international humanitarian law and for determining the rules applicable to situations of war. Traditionally, this legal framework has been based on the distinction between international and non-international armed conflicts. However, the expansion of proxy wars, indirect State intervention, the involvement of non-State armed groups, hybrid warfare, and multi-layered conflicts has blurred the boundaries between these two categories. The main question addressed in this article is what challenges proxy wars and multi-layered conflicts pose to the classification of armed conflicts under international humanitarian law. Using a descriptive-analytical method and relying on international instruments, judicial practice, specialized reports, and legal doctrine, the article demonstrates that traditional criteria, particularly the tests of effective control and overall control, remain the starting point of analysis, but are not, by themselves, sufficient in multi-actor and proxy contexts. The findings indicate that the main challenge does not lie in the complete absence of legal rules, but rather in the difficulty of applying existing criteria to situations in which the visible actor, the effective actor, and the supporting State do not coincide. In such circumstances, a relationship-based analysis and the separate assessment of each hostile relationship are essential for accurately determining the applicable legal regime.

کلیدواژه‌ها English

Armed Conflict
Proxy War
Multi-Layered Conflict
International Humanitarian Law
1.       زمانی، سیدقاسم، و ساعد، نادر. (۱۳۹۵). حقوق بشردوستانه در مخاصمات مسلحانه. تهران: شهر دانش، چاپ چهارم.
2.       زنده‌بودی، محسن، پورخاقان شاهرضایی، زینب، و زمانی، مسعود. (۱۳۹۹). جایگاه دفاع مشروع در جنگ‌های بین‌المللی از منظر حقوق بین‌الملل با تأکید بر جنگ‌های نیابتی. فصلنامه جامعه‌شناسی سیاسی ایران، ۳(۳)، ۱–۱۶.
3.       شریفی طرازکوهی، حسین. (۱۳۹۹). اعمال اصول بنیادین حقوق بشردوستانه بین‌الملل بر تسلیحات نوین. فصلنامه مطالعات حقوق عمومی، ۵۰(۱)، ۱۷۵–۱۹۸.
4.       ضیایی بیگدلی، محمدرضا. (۱۳۹۲). حقوق بشردوستانه بین‌الملل. تهران: گنج دانش.
5.       ضیایی بیگدلی، محمدرضا. (۱۴۰۲). حقوق بین‌الملل عمومی. تهران: گنج دانش.
6.       عسکری، پوریا. (۱۳۸۷). مسئولیت بین‌المللی افراد و دولت‌ها در پرتو ضابطه کنترل. فصلنامه حقوقی بین‌المللی، ۲۶(۴۰)، ۱۴۹-۱۶۱.
7.       ممتاز، جمشید. (۱۳۸۶). حقوق بشردوستانه بین‌الملل: مخاصمات مسلحانه داخلی. تهران: میزان.
8.       مولائی‌فرد، محسن، اشرافی، داریوش، و ظاهری، علیرضا. (۱۴۰۰). مبنای رویکرد دیوان دادگستری بین‌المللی به قواعد حاکم بر مسئولیت دولت‌ها در قبال اَعمال بازیگران غیردولتی در روابط بین‌الملل؛ مطالعه موردی رأی قضیه نیکاراگوئه. پژوهش‌های حقوقی، ۲۰(۴۶)، ۳۰۳-۳۲۳.
9.       هاشمی، سیدحسین. (۱۳۹۴). حقوق و تکالیف نهضت‌های رهایی‌بخش در مخاصمات مسلحانه از نگاه فقه و حقوق جزای بین‌الملل. فصلنامه حقوق اسلامی، ۱۲(۴۵)، ۷۵–۱۰۲
 
1.      Akande, D. (2012). Classification of armed conflicts: Relevant legal concepts. In E. Wilmshurst (Ed.), International Law and the Classification of Conflicts (pp. 32-79). Oxford: Oxford University Press.
2.      Arimatsu, L., & Choudhury, M. (2014). The Legal Classification of the Armed Conflicts in Syria, Yemen and Libya. London: Chatham House.
3.      Azadbakht, F. (2025). Unwilling and Unable Doctrine and Humanitarian Intervention: Frameworks and Challenges. International Studies Journal (ISJ), 22(1), 201-220. doi: 10.22034/isj.2025.506188.2299
4.      Ferraro, T. (2015). The ICRC’s legal position on the notion of armed conflict involving foreign intervention and on determining the IHL applicable to this type of conflict. International Review of the Red Cross, 97(900), 1227-1252.
5.      Gaggioli, G., & Kilibarda, P. (2021). Counterterrorism and the risk of over-classification of situations of violence. International Review of the Red Cross, 103(916-917), 203-236.
6.      International Committee of the Red Cross. (2024). International Humanitarian Law and the Challenges of Contemporary Armed Conflicts. Geneva: International Committee of the Red Cross.
7.      International Court of Justice. (1986). Military and Paramilitary Activities in and against Nicaragua (Nicaragua v. United States of America), Merits, Judgment. I.C.J. Reports 1986.
8.      International Court of Justice. (2007). Application of the Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide (Bosnia and Herzegovina v. Serbia and Montenegro), Judgment. I.C.J. Reports 2007.
9.      International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia. (1995). Prosecutor v. Duško Tadić, Decision on the Defence Motion for Interlocutory Appeal on Jurisdiction. Case No. IT-94-1-AR72.
10.   International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia. (1999). Prosecutor v. Duško Tadić, Judgment. Case No. IT-94-1-A.
11.   Mačák, K. (2018). Internationalized Armed Conflicts in International Law. Oxford: Oxford University Press.
12.   Melzer, N. (2016). International Humanitarian Law: A Comprehensive Introduction. Geneva: International Committee of the Red Cross.
13.   Sassòli, M. (2019). International Humanitarian Law: Rules, Controversies, and Solutions to Problems Arising in Warfare. Cheltenham: Edward Elgar.
14.   Sivakumaran, S. (2012). The Law of Non-International Armed Conflict. Oxford: Oxford University Press.
15.   Wilmshurst, E. (Ed.). (2012). International Law and the Classification of Conflicts. Oxford: Oxford University Press.