فصلنامه مطالعات بین‌ المللی

فصلنامه مطالعات بین‌ المللی

تحلیل جایگاه عقلانیت در گفتمان برجام و بازتاب آن در سیاست خارجی ایران

نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی مستقل

نویسندگان
1 مدرس دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران.
2 دانشجوی دکتری گروه فرهنگ و ارتباطات، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، ایران، تهران.
چکیده
در مقاله حاضر به تحلیل جایگاه عقلانیت در گفتمان برجام خواهیم پرداخت. اما در این مقاله با تکیه بر آنچه توسط رالز نظریه پردازی شده و تا حد زیادی می تواند به "بهینه سازی سود و زیان" خلاصه شود به تحلیل گفتمان عقلانیت در سیاست خارجی جریان اعتدال به خصوص در موضوع برجام می پردازیم و نهایتاً تلاش می کنیم تا ابتنای اصلی سیاست ورزی این جریان را در موضوعات کلان خارجی از گفتمان ایشان استخراج نماییم. اگرچه شاید انعکاس بومی این عقلانیت و مبنا قرار داشتن محاسبه سود و زیان در سیاست، با توجه به سنت و خاستگاه جمهوری اسلامی بیشتر در قالبی نزدیک به مصلحت گرایی بگنجد، اما با نگاهی کلّی تر می توان وحدتی نظری میان این دو قائل شد. این وحدت میان محاسبه سود و زیان و مصلحت اندیشی است که می تواند جمعی باشد میان واقعیت سیاست ورزی و ایدئولوژی حاکم بر نظام سیاسی جمهوری اسلامی به عنوان دستگاه ارزشی – مفهومی تعیین کننده ی قیود این سیستم. مُدّعای جریان اعتدال این جمع بندی است که با حفظ مبانی هویتی نظام سیاسی و اصلاح برخی مبانی شناختی و روش های اجرایی سیاست ورزی خارجی می توان بهینه سازی توازن هزینه – فایده ی نظام سیاسی و منافع ملّی را دنبال کرد. به بیان دیگر این افزایش فایده و کاهش هزینه که از طریق اعتدال در سیاست خارجی قابل حصول است به عنوان تبلور عقلانیت در سیاست ورزی خارجی به تقویت نظام حاکم می انجامد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

An Analysis of the Position of Rationality in JCPOA Discourse and Its Reflection on the Iran’s Foreign Policy

نویسندگان English

Sasan Karimi 1
Fariba Mirzayi Nejad Oujani 2
1 Adjunct Professor, Faculty for World Studies, University of Tehran.
2 Ph.D. Student, of Culture and Communication Dep., Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
چکیده English

In this article we analysis the position of rationality in the JCPOA discourse as one of the most important decisions of the moderators in Iran’s foreign policy. What is known as rationality in foreign policy can be defined in various versions, in the current paper we take what is theorized by John Rawls and can be summarized more or less as “optimizing the cost-benefit” to analysis the discourse of rationality in foreign policy of the moderate forces, especially in JCPOA issue from which we try to investigate the basis of their macro foreign policies.

Although the local reflection of this rationality and basing in on cost-benefit calculation in politics may be something close to expediency, but from a more comprehensive perspective it will be possible to find a theoretical unity between these two. This unity between the cost-benefit calculation and expediency is what can be some sort of summation between the actual politics and the governing ideology in the Islamic Republic political system as a conceptual determiner. The main claim of the moderated tendency is that with keeping the identities of the political system and reforming in some cognitive parts and executive dimensions of the foreign policy it is possible to optimize the cost/benefit balance and follow the national interests.

کلیدواژه‌ها English

Political rationality
JCPOA
Expediency
National interests
Foreign policy
Moderated politics
  1. بخشی، ا.، یاری القار، ع. و حمیدی، س. (1399). خروج آمریکا از برجام و لزوم بازخوانی مفاد آن و محظورات طرفین در توافق هسته­ای با کاربست نظریه عقلانیت محصور. فصلنامه تحقیقات سیاسی و بین المللی، 12(43)، 18-34.
  2. بستجانی، م. ت. (تهیه‌کننده)، و دزفولی، س. م. م. (کارگردان). (1399). مستند مجمع عقلا.
  3. جمشیدی، م. (1394). تأثیر فرایند توافق هسته‌ای بر ادراک آمریکا از عقلانیت راهبردی ایران. فصلنامه پژوهش‌های راهبردی سیاست، 15(4)، 69-94.
  4. دوئرتی، ج. و فالتزگراف، ر. (1388). نظریه­های متناقض در روابط بین­الملل. ترجمه ع. طیب و و. بزرگی، تهران: قومس.
  5. رالز، ج. (1397). لیبرالیسم سیاسی. ترجمه م. اکرمی، تهران: نشر ثالث، چاپ سوم.
  6. روحانی، ح. (1391). امنیت ملی و دیپلماسی هسته‌ای. تهران: مرکز تحقیقات استراتژیک، چاپ دوم.
  7. روحانی، ح. (1392). با ایران هراسی مقابله خواهیم کرد. تابناک. بازیابی شده در 27 مهر 1392، از https://www.tabnak.ir/fa/news/372052
  8. سلطانی، س. ع. ا. (1384الف). تحلیل گفتمان به مثابه نظریه و روش. فصلنامه علوم سیاسی، 7(28)، 153-179.
  9. سلطانی، س. ع. ا. (1384ب). قدرت، گفتمان، و زبان: سازوکارهای جریان قدرت در جمهوری اسلامی ایران. تهران: نشر نی.
  10. سلیمانی، غ. (1390). نقد و بررسی مدل عقلانی تصمیم‌گیری در سیاست خارجی از گونه‌های تعدیل‌شده الگوی عقلانی تا مدل‌های جایگزین. فصلنامه سیاست خارجی، 25(2)، 329-360.
  11. ظریف، م.ج. (1393). بازی با حاصل جمع صفر منتفی است. ایسنا. بازیابی شده در 7 شهریور 1393، از https://www.isna.ir/news/93060703953.
  12. ظریف، م.ج. و دیگران (1400الف). راز سر به مهر:کتاب اول: توافق موقت ژنو. گردآورنده: س. موجانی، تهران: انتشارات اطلاعات.
  13. ظریف، م.ج. و دیگران (1400ب). راز سر به مه : کتاب پنجم به اضافه یک؛ پیوست‌ها گردآورنده: س. موجانی، تهران: اطلاعات.
  14. فرکلاف، ن. (1379). تحلیل انتقادی گفتمان. ترجمه ف. شایسته پیران، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها.
  15. فیلیپس، ل. و یورگنسن، م. (1395). نظریه و روش در تحلیل گفتمان، ترجمه ه. جلیلی، تهران: نشر ن، چاپ ششم.
  16. قریب، ح. (1392). عقلانیت و سیاست‌گذاری خارجی. راهبرد، 22(3)، 105-126.
  17. مصلی‌نژاد، ع. (1394). سیاست‌گذاری منافع متقابل و عقلانیت راهبردی در سیاست خارجی اعتدال. فصلنامه پژوهش‌های روابط بین‌الملل، 5(1)، 241-276.
  18. Alden, C., & Aran, A. (2017). Foreign Policy Analysis. (2nd). New York: Routledge.
  19. Baros, G. (2010). Herbert A. Simon and the concept of rationality: Boundaries and procedures. Brazilian Journal of Political Economy, 30(3), 455-472.
  20. Beach, D., (2012). Analyzing Foreign Policy. London: Palgrave Macmillan.
  21. Burns, W. J. (2019). The Back Channel. Random Hause.
  22. Fairclough, N. (2003). Analyzing discourse: Textual analysis for social research. London: Routledge.
  23. Fairclough, Norman. (2001). Critical Discourse Analysis. Int. Adv. Eng. Technol., 7. 452-487.
  24. Kissinger, H. (2014). World Order. New York: Penguin Press.
  25. Parsi, T. (2017). Losing an Enemy. New Haven: Yale University Press.
  26. Sherman, W. R. (2018). Not for the Faint of Heart. New York: Public Affairs.