جایگاه منطقه فراملی در برنامه‌های پنج‌ساله توسعه جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی مستخرج از رساله

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری علوم سیاسی (سیاستگذاری) عمومی، گروه علوم سیاسی، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

2 گروه علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

چکیده

در دوران معاصر منطقه‌گرایی به عنوان همسو یا بدیل جهانی‌شدن، یکی از رویکردهای انتخابی دولت‌هاست. ایران که بنا بر اقتضائات جغرافیایی و تاریخی، یک کشور بین‌المللی و قدرتی منطقه‌ای است، از آغازین سال دهه پایانی قرن بیستم، با پایان اشغال افغانستان از سوی شوروی و استقلال جمهوری‌های آسیای مرکزی و قفقاز جنوبی می‌توانست جایگاه منطقه‌ای خود را ارتقا دهد؛ اما به رغم موقعیت ممتاز جغرافیایی، قرابت‌های فرهنگی و تمدنیِ ایران با این کشورها و تدوین شش برنامه پنج‌ساله توسعه، جمهوری اسلامی ایران در طی سه دهه گذشته نتوانست به عنوان کشور قطب منطقه‌ای عمل کند و از ظرفیت‌های منطقه‌ای خود در ارتباط با آن کشورها بهره‌مند شود. در تحقیق حاضر پرسش اصلی این است که «جایگاه منطقه فراملی در برنامه‌های پنج‌ساله توسعه ایران چیست؟» و با استفاده از دو روش تجزیه و تحلیل تکرر و تحلیل محتوا، مواد و بندهای برنامه‌های شش‌‎گانه توسعه بررسی شد. یافته‌های مقاله نشان می‌دهد که در برنامه‌های توسعه منظور از منطقه مشخص نیست؛ میزان توجه به منطقه در برنامه‌ها به صورت پرنوسانی متغیر است؛ و مؤلفه اصلیِ منطقه، قلمرو شمول و کشورهای تشکیل‌دهنده آن، از یک برنامه به برنامه دیگر تفاوت دارد. به عنوان نتیجه کاربردی، پیشنهاد شده است که «حوزه تمدن ایرانی» به عنوان منطقه جغرافیایی ـ فرهنگی محاط ایران، منطقۀ هدفِ ایران و مصداق معین منطقۀ فراملی در برنامه‌ریزی‌ها و سیاست‌گذاری‌های کلان کشور تعریف شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Supranational Region’s Status in the Five-Year Development Plans of the Islamic Republic of Iran

نویسندگان [English]

  • Hossein Ramezani kheradmardi 1
  • hamid Ahmadi 2
1 Political Science, Department of Political Science, Faculty of Law, Theology and Political Science, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
2 Political Science, Faculty of Law and Political Science, University of Tehran. Tehran. iran.
چکیده [English]

In the contemporary era, regionalism has been a popular approach for governments in tandem with globalization or as its alternative. Iran has been an international country and a regional power thanks to its geographical and historical expediencies. Since the very first year of the twentieth century's last decade, as the soviet’s occupation of Afghanistan ended and central Asia and southern Caucasus republics gained independence, Iran could have promoted its regional place. Nevertheless, despite its unique geographical position, cultural and civic affinity with the aforementioned countries, and six five-year development plans, the Islamic Republic of Iran has failed to act as a regional pole and take advantage of its regional capabilities regarding those countries over the last three decades. Our primary question is, “What role does the supranational region play in Iran's five-year development plans?” Using frequency and content analysis methods, we studied the content, articles, and sections of six five-year development plans. Our findings indicate that the term “region” has no clear definition; the level of attention paid to it varies frequently; and the region's key components, constituent areas, and countries differ considerably from one plan to another. As a practical result, we suggest that the “Iranian civilization zone,” the geographical-cultural region surrounding Iran, be defined as Iran's target region and a specific instance of the supranational region in Iran's macro-planning and macro-policymaking.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Region
  • supranational region
  • regionalism
  • regional integration
  • five-year development plan
  1. ارباب شیرانی، بهروز. خاکباز، حسن. (1389). بررسی جایگاه فناوری در برنامه‌های توسعه‌ای کشور. رشد فناوری، 6(23). 38-
  2. بیرانوند، احمد. ضرغام، نصرت‌الله. شامخی، تقی. نوری نائینی، سید محمدسعید. عواطفی همت، محمد. (۱۳۹۹). بررسی سیاست‌های برنامه‌های توسعه جمهوری اسلامی ایران در زمینه جنگل و مرتع. سیاستگذاری عمومی، 6(۱)، 181-
  3. پهلوان، چنگیز. (1372). در جست‌وجوی ساختارهای نوین منطقه‌ای (1). گفتگو، (3). 44-
  4. دهقانی فیروزآبادی، سیدجلال. (1393). نظریههای همگرایی منطقه‌ای و رژیم‌های بین‌المللی. تهران: نشر مخاطب.
  5. رهبر، عباسعلی. آخوند مهریزی، مسعود. (1387). پتانسیل‌های فرهنگی مؤثر بر همگرایی در منطقه آسیای جنوب غربی. راهبرد یاس، 4(16). -142.
  6. سلیمی، حسین. (1388). آسیای جنوب غربی به عنوان یک منطقه؟ تحلیل قابلیت اطلاق منطقه به آسیای جنوب غربی. فصلنامه ژئوپلیتیک، 2(15). 137 - 116.
  7. سیاپوشی، حسین. (1394). اصل تعامل سازنده در روابط خارجی جمهوری اسلامی ایران: مطالعه موردی برنامه توسعه چهارم و پنجم. پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد رشته علوم سیاسی. دانشگاه علامه طباطبایی. دانشکده علوم سیاسی.
  8. صفری، فرزانه. احمدی، حمید. برزگر، کیهان. (1400) بررسی رویکرد چین و روسیه به نظم منطقه‌ای در اوراسیا. فصلنامه مطالعات بین‌المللی. 18(1)، 83-102.
  9. فتحی، محمد. کوهی اصفهانی، کاظم. (1397). قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران. تهران: پژوهشکده شورای نگهبان.
  10. مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. (1368). قانون برنامه پنج‌ساله اول توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران. در: https://rc.majlis.ir/fa/law/show/91755
  11. مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. (1373). «قانون برنامه پنج‌ساله دوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران. در: https://rc.majlis.ir/fa/law/show/92488
  12. مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. (1379). قانون برنامه پنج‌ساله سوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران. در: https://rc.majlis.ir/fa/law/show/93301
  13. مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. (1383). قانون برنامه پنج‌ساله چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران.در: https://rc.majlis.ir/fa/law/show/94202
  14. مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. (1389). قانون برنامه پنج‌ساله پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران». در: https://rc.majlis.ir/fa/law/show/790196
  15. مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. (1396). قانون برنامه پنج‌ساله ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری ‌اسلامی‌. در: https://rc.majlis.ir/fa/law/show/1014547
  16. مسعود، علیرضا. ذاکریان، مهدی. قوام، عبدالعلی، احمدی، حمید. (1399). بازنمود استمرار فرهنگ راهبردی ایران در ساخت و بنیان سیاست منطقه‌ای جمهوری اسلامی. فصلنامه مطالعات بین‌المللی. 17(2)، 114-97.
  17. میسایی، قاسم. فلاحت‌پیشه، حشمت‌الله. دین‌پرست، فائز. (۱۳۹۴). جهانی شدن در برنامه‌های توسعه جمهوری اسلامی ایران (مطالعه برنامه‌های سوم، چهارم و پنجم توسعه ج.ا.ا)، پژوهش‌های راهبردی سیاست، 4(15)، 37-68.
  18. Ahmadi, H. (2019). Iran and Tajikistan: How Culture and Civilization Fade in the Shadow of Politics and the Political. Iran and the Caucasus, 23(2), 105-119.
  19. Amiri, R. (2016). Sustainable Strategic Management of Sangan Iron Ore Mines in Iran. Faculty of Georesources and Material Technology of the Rheinisch-Westfälische Technische Hochschule Aachen. approved dissertation to obtain A academic degree of PhD of Engineering. Aachen.
  20. (2020). Southwest Asia. Encyclopaedia Britannica Inc. at: www.britannica.com/place/Southwest-Asia.
  21. De Lombaerde, P. (2010). How to ‘connect’ micro-regions with macro-regions?. Perspectives on Federalism, 2(3), 29 - 37.
  22. Hettne, B., Inotai, A. Sunkel, O. (2016). Globalism and the New Regionalism. second edition. the New Regionalism Series. Vol: 1, Helsinki: UNU/WIDER Study.
  23. Hettne, B. (1994). The New Regionalism: Implications for Development and Peace. In: Hettne, B., Inotai, A. (1994). The New Regionalism: Implications for Global Development and International Security. Helsinki: UNU/ WIDER.
  24. Jackson, R., Jorge, S. (2016). Introduction to International Relations. Oxford: Oxford University Press.
  25. Keating, M. (2011). Regions and regionalism. Regions & Cohesion. 1(1), 4 – 7.
  26. Madarshahi, M. (2012). Iran's “Twenty-Year Vision Document”: An Outlook on Science and Technology. Iranian Studies, 45(5), 619 - 643.
  27. National Geographic. (2021). west-asia. Retrieved on October 25, 2021.
  28. Palmer, D. (1991). The New Regionalism in Asia and the Pacifc. Lexington: Lexington Books.
  29. Physicalmapofasia. (2021). Southwest Asia (Middle East) Countries. (Retrieved on October 25, 2021). at: www.physicalmapofasia.com/regions-of-asia/southwest-asia/
  30. Roumina, E. (2015). Geopolitical Regions of Southwest Asia based on Civilization Variable. Geopolitics, 10(4), 55-69.
  31. Trunkos, J. (2011). Changing Diplomacy Demands New Type of Diplomats, Columbia: University of South Carolina.
  32. Vink, A. (2021). The History and Government of Southwest Asia and North Africa, New York: Rosen Publishing Group.