نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی مستخرج از رساله
نویسندگان
1
دانشجوی دکتری تخصصی حقوق بین‌الملل، دانشکده حقوق و علوم‌سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2
استاد تمام حقوق بین‌الملل، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه جامع امام حسین، تهران، ایران.
3
استادیار گروه حقوق عمومی و بین‌الملل، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
10.22034/isj.2026.609482.2542
چکیده
تصویب معاهده منع سلاح‌های هسته‌ای (2017)، افق حقوقی تازه‌ای برای اصلاح اجرای نامتوازن تعهدات معاهده عدم اشاعه سلاح‌های هسته‌ای (1968) و پیشبرد خلع سلاح هسته‌ای گشوده است. با این حال، عدم الحاق دولت‌های دارنده سلاح هسته‌ای، تکیه آن‌ها بر دکترین بازدارندگی هسته‌ای و محدودیت سازوکارهای اجرایی و راستی‌آزمایی، اثربخشی عملی این معاهده را محدود کرده‌اند. پرسش اصلی پژوهش آن است که این معاهده چه فرصت‌هایی برای خلع سلاح هسته‌ای پدید آورده و با چه چالش‌هایی روبه‌روست؟ پژوهش با روش توصیفی–تحلیلی و بر پایه اسناد بین‌المللی، رویه دولت‌ها و ادبیات حقوقی، تحولات معاهده را بررسی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد معاهده برای دولت‌های عضو تعهدات معاهده‌ای الزام‌آور ایجاد کرده و مسیرهای حقوقی امحاء قابل راستی‌آزمایی و برگشت‌ناپذیر زرادخانه‌های هسته‌ای دولت‌های دارنده‌ای که به آن بپیوندند را پیش‌بینی کرده است. همچنین، فرصتی برای مخالفان سلاح‌های هسته‌ای فراهم آورده تا با ننگ‌انگاری و مشروعیت‌زدایی از این سلاح‌ها و گسترش توان جوامع مدنی، هنجار منع سلاح‌های هسته‌ای را تقویت و به توسعه تدریجی معاهده کمک کنند. با وجود این فرصت‌ها، موانع متعددی مانع شکل‌گیری قاعده عُرفی عام درباره منع سلاح‌های هسته‌ای شده‌اند؛ بنابراین اثربخشی معاهده محدود است و به‌تنهایی ممنوعیت عُرفی جهانی ایجاد نمی‌کند. اما از طریق تقویت ابعاد هنجاری می‌توان عناصر لازم برای تکوین الزام حقوقی به ممنوعیت سلاح‌های هسته‌ای را فراهم آورده و هدف خلع سلاح هسته‌ای را پیش برد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات
عنوان مقاله English
Opportunities and Challenges of the Treaty on the Prohibition of Nuclear Weapons: From Treaty Obligations to Normative Consolidation
نویسندگان English
alireza niazmand
1
Hossein Sharifi Tarazkouhi
2
Mohammadreza Alipour
3
1
Ph.D. Candidate in Public International Law, Faculty of Law and Political Science, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
2
Full Professor of Public International Law, Faculty of Humanities, Imam Hussein Comprehensive University, Tehran, Iran.
3
Associate Professor of Public and International Law, Faculty of Law and Political Science, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
چکیده English
تصویب معاهده منع سلاح‌های هسته‌ای (2017)، افق حقوقی تازه‌ای برای اصلاح اجرای نامتوازن تعهدات معاهده عدم اشاعه سلاح‌های هسته‌ای (1968) و پیشبرد خلع سلاح هسته‌ای گشوده است. با این حال، عدم الحاق دولت‌های دارنده سلاح هسته‌ای، تکیه آن‌ها بر دکترین بازدارندگی هسته‌ای و محدودیت سازوکارهای اجرایی و راستی‌آزمایی، اثربخشی عملی این معاهده را محدود کرده‌اند. پرسش اصلی پژوهش آن است که این معاهده چه فرصت‌هایی برای خلع سلاح هسته‌ای پدید آورده و با چه چالش‌هایی روبه‌روست؟ پژوهش با روش توصیفی–تحلیلی و بر پایه اسناد بین‌المللی، رویه دولت‌ها و ادبیات حقوقی، تحولات معاهده را بررسی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد معاهده برای دولت‌های عضو تعهدات معاهده‌ای الزام‌آور ایجاد کرده و مسیرهای حقوقی امحاء قابل راستی‌آزمایی و برگشت‌ناپذیر زرادخانه‌های هسته‌ای دولت‌های دارنده‌ای که به آن بپیوندند را پیش‌بینی کرده است. همچنین، فرصتی برای مخالفان سلاح‌های هسته‌ای فراهم آورده تا با ننگ‌انگاری و مشروعیت‌زدایی از این سلاح‌ها و گسترش توان جوامع مدنی، هنجار منع سلاح‌های هسته‌ای را تقویت و به توسعه تدریجی معاهده کمک کنند. با وجود این فرصت‌ها، موانع متعددی مانع شکل‌گیری قاعده عُرفی عام درباره منع سلاح‌های هسته‌ای شده‌اند؛ بنابراین اثربخشی معاهده محدود است و به‌تنهایی ممنوعیت عُرفی جهانی ایجاد نمی‌کند. اما از طریق تقویت ابعاد هنجاری می‌توان عناصر لازم برای تکوین الزام حقوقی به ممنوعیت سلاح‌های هسته‌ای را فراهم آورده و هدف خلع سلاح هسته‌ای را پیش برد.
کلیدواژه‌ها English
'Treaty on the Prohibition of Nuclear Weapons', 'Nuclear disarmament', 'International Humanitarian Law', 'prohibition of the use of force', 'prohibition of the threat or use of nuclear weapons'
