فصلنامه مطالعات بین‌ المللی

فصلنامه مطالعات بین‌ المللی

بسترهای همکاری ایران و عربستان سعودی در واکنش به طرح هژمونیزاسیون رژیم اسرائیل در جنوب غرب آسیا: مطالعه موردی سازمان همکاری اسلامی

نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی مستخرج از رساله

نویسندگان
سیدحسن میرفخرائی 1
نصرالله عسکری 2
1 دانشیار گروه روابط بین‌الملل دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.
2 دانشجوی دکتری روابط بین‌الملل دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.
10.22034/isj.2026.578909.2446
چکیده
آمریکا در طول سال‌های اخیر یک فرایند افول هژمونیک را طی کرده که باعث شده تا اتخاذ راهبردهایی همچون موازنه فراساحلی برای این کشور اجتناب‌ناپذیر شود. این راهبرد در حوزه‌های مختلفی با تمرکز بر نیمکره شرقی ظهور یافته و پیامدهای زیادی بر دینامیک‌های سیاسی داشته است. در جنوب غرب آسیا برونداد این راهبرد در تلاقی تحولات پس از هفت اکتبر و رویکردهای تهاجمی سیاست خارجی آمریکا در دولت دوم دونالد ترامپ منجر به ظهور روندهایی همچون هژمونیزاسیون اسرائیل شده است. در این طرح به‌نظر می‌رسد تحولات منطقه‌ای گذار به شکل‌گیری یک هژمونی منطقه‌ای با محوریت اسرائیل و کاهش تدریجی نقش آمریکا را موجب می‌شود. چنین روندی می‌تواند منافع و موقعیت بازیگران مختلف در خاورمیانه از جمله جمهوری اسلامی ایران و عربستان سعودی را تحت تاثیر قرار دهد. بر این اساس سوال اصلی مقاله حاضر بر این امر استوار است که این روند چگونه بر روابط ایران و عربستان در سطح خاورمیانه تاثیر می‌گذارد؟ یافته‌های این مقاله نشان می‌دهد که تهران و ریاض در مواجهه با این تهدید، برونداد رفتاری در قالب موازنه را نشان می‌دهند. بر این اساس مبتنی بر تحولات پس از هفت اکتبر، تاثیرات ناشی از توافق مارس 2023 با میانجی‌گری چین و مبتنی بر اختلافات موجود در لایه‌های مختلف تعاملات منطقه‌ای دو بازیگر، سازمان همکاری اسلامی بستری مساعد برای یک ائتلاف دوبعدی بین ایران و عربستان سعودی خواهد بود. این مقاله از طریق روش تحلیل گفتمان و مبتنی بر چارچوب تئوریک موازنه تهدید و مفهوم هژمونی منطقه‌ای را فرضیه اثبات می‌کند.
کلیدواژه‌ها
ایران
عربستان سعودی
اسرائیل
موازنه فراساحلی
هژمونی منطقه‌ای
موازنه تهدید
موضوعات

عنوان مقاله English

Platforms for Iran-Saudi Arabia Cooperation in Response to the Israeli Regime's Hegemonization Process in Southwest Asia: A Case Study of the Organization of Islamic Cooperation

نویسندگان English

Seyed Hassan Mirfakhraei 1
Nasrollah Askari 2
1 Associate Professor, Department of International Relations, Allameh Tabataba'i ,University, Tehran, Iran.
2 PhD candidate of International Relations, Allameh Tabataba'i University, Tehran, Iran.
چکیده English

The US has experienced a hegemonic decline, making the adoption of strategies such as offshore balancing inevitable. This strategy has manifested in various spheres, with a particular focus on the Eastern Hemisphere, and has had significant repercussions for political dynamics. In SouthwestAsia, the outcome of this strategy, intersecting with developments since October 7 and the aggressive foreign policy approaches of the Trump administration, has led to the emergence of trends such as the hegemonization of Israel. Within this process, regional developments appear to be driving a transition towards the formation of a regional hegemony centered on Israel, accompanied by a gradual diminution of the U.S. role. Such a trend could impact the interests of various actors in the Middle East, including the Islamic Republic of Iran and Saudi Arabia. Accordingly, the main question of this article is: How does this trend affect Iran-Saudi relations at the Middle Eastern level? The findings of this article indicate that Tehran and Riyadh exhibit a behavioral outcome in the form of balancing behavior in response to this threat. Based on this, and considering the post-October 7 developments, the repercussions of the March 2023 agreement brokered by China, and the existing disagreements across different layers of the two actors' regional interactions, the OIC will provide a favorable platform for a dual-track coalition between Iran and Saudi Arabia. This paper tests its hypothesis through the method of discourse analysis, grounded in the theoretical framework of the balance of threat and the concept of regional hegemony.

کلیدواژه‌ها English

Iran
Saudi Arabia
Israel
Offshore Balancing
Regional Hegemony
Balance of Threat
1.    حسنی‌فر، عبدالرحمن؛ و امیری پریان، فاطمه. (1393). تحلیل گفتمان به‌مثابۀ روش. جستارهای سیاسی معاصر، 5(11)، 67-49.
2.    دشتگرد، مجید. (1403). دولت دوم ترامپ و آینده نظم آمریکایی. آمریکاشناسی، 6(30)، 78-76.
3.    رحیم سلطانی، آرزو. (1391). مروری بر روش تحلیل محتوا. آینه پژوهش، 23(137)، 40-30.
4.    عباسی اشلقی، مجید؛ و طاهری، طاهر. (1398). راهبرد موازنه فراساحلی آمریکا در خاورمیانه و پیامدهای آن برای ایران. روابط خارجی، 11(1)، 35-5.
5.    هدایتی شهیدانی، مهدی؛ و شجاعی، رهام. (1403). تأثیر هستی‌شناسی گتویی بر روان‌گسیختگی سیاست خارجی رژیم صهیونیستی پس از عملیات طوفان الاقصی. مطالعات بنیادین و کاربردی جهان اسلام،6(21)، 309-285.
1.      Akbarzadeh, S., & Ahmed, Z. S. (2017). Impacts of Saudi hegemony on the Organization of Islamic Cooperation (OIC). International Journal of Politics, Culture, and Society, 31(3), 297–315.
2.      Chase-Dunn, C., & Zhai, E. (2025). The rise and decline of U.S. hegemony in evolutionary perspective. IROWS Working Paper, 4(147), 1-45. Retrieved March 1, 2026, from https://irows.ucr.edu/papers/irows147/irows147.pdf
3.      Cutter, M. (2024). Saudi-Iranian détente: Background & impact. Globus Mondi, 14, 39-42.
4.      Dazi-Heni, F., Pina, C., & Ramadan-Alban, W. (2023). The agreement to normalize Saudi-Iranian diplomatic relations was signed in Beijing: Mixed perspectives. IRSEM Research Paper, 137, 1-21. Retrieved February 28, 2026, from https://www.irsem.fr/storage/file_manager_files/2025/03/rp-irsem-137-cp-fhd-wr-accord-en.pdf
5.      Destradi, S. (2010). Regional powers and their strategies: Empire, hegemony, and leadership. Review of International Studies, 36, 903-930. https://doi.org/10.1017/S0260210510001361
6.      Erkan, K., & Sato, Y. (2025). Japan’s China strategy: Cultivating partnerships in the Global South as part of the hedging strategy. International Relations, 23(1), 1-18. https://doi.org/10.33458/uidergisi.1853665
7.      Ghani, R. N., Khan, M., & Ashfaq, H. (2023). The role of US in Iran-Saudi conflict: Implications on the Middle East. Global Foreign Policies Review, 6(3), 36-43. http://dx.doi.org/10.31703/gfpr.2023(VI-III).04
8.      Houghton, B. (2022). China’s balancing strategy between Saudi Arabia and Iran: The view from Riyadh. Asian Affairs, 53(1), 124-144. https://doi.org/10.1080/03068374.2022.2029065
9.      Ilishev, I. G. (2016). The Iran-Saudi Arabia conflict and its impact on the Organization of Islamic Cooperation. Wilson Center Viewpoints, 104. Retrieved February 26, 2026, from https://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/media/documents/publication/the_iran_saudi_arabia_conflict_and_its_impact_on_the_organization_of_islamic_cooperation.pdf
10.    Jalal, S. U., Khan, Y., & Pitafi, G. M. (2023). Saudi-Iran relationship: The beginning of a new era. Qlantic Journal of Social Sciences and Humanities, 4(3), 1-12. https://doi/org/10.55737/qjssh.690236783
11.    James, P. (2022). Balance of threat. In P. James, Realism and international relations: A graphic turn toward scientific progress (pp. 386-416). Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/oso/9780197645024.003.0013
12.    Jamshaid, S., & Tarar, H. Q. (2025). Language and human emotions: A critical discourse analysis of the speech by the President of U.S.A. Barack Obama's farewell: "Yes We Did". Contemporary Journal of Social Science Review, 3(4), 536-543. https://doi.org/10.63878/cjssr.v3i4.1402
13.    Khan, Z. (2021). The effects of US–China competing strategies in Asia-Pacific on India and Pakistan rivalry in the South Asian region. Asian Journal of Comparative Politics, 7(2), 1-19. https://doi.org/10.1177/20578911211021155
14.    Machover, M. (2025). Israel’s agenda: Ethnic cleansing and regional hegemony. Talking about Socialism. Retrieved February 28, 2026, from https://talkingaboutsocialism.org/israels-agenda-ethnic-cleansing-and-regional-hegemony/
15.    Maher, N. (2024). From foes to friends? The potential of the Saudi-Iran détente amid raging conflicts in the Middle East. Policy Perspectives, 21(1), 23-41. https://doi.org/10.13169/polipers.21.1.ra2
16.    Mares, D. R. (1988). Middle powers under regional hegemony: To challenge or acquiesce in hegemonic enforcement. International Studies Quarterly, 32(4), 453-471.
17.    Maurer, J. (2019, April). The dual-track approach: A long-term strategy for a post-INF Treaty world. War on Rocks. Retrieved February 28, 2026, from https://warontherocks.com/2019/04/the-dual-track-approach-a-long-term-strategy-for-a-post-inf-treaty-world
18.    Mazrui, A. A. (1998). Globalization, Islam, and the West: Between homogenization and hegemonization. The American Journal of Islamic Social Sciences, 15(3), 1-13.
19.    Rouhana, N. N., & Sultany, N. (2003). Redrawing the boundaries of citizenship: Israel's new hegemony. Journal of Palestine Studies, 33(1), 5–22.
20.    Sajedi, A. (1993). Iran-Saudi Arabia relations: A historical perspective. International Studies, 30(1), 75-93.
21.    Talandig, D. M. C., & Hanok Salik, D. A.-Z. (2025). Constructed sectarianism and strategic rivalry: The Iran–Saudi conflict and the crisis of intra-Muslim cooperation. International Journal of Social Science and Humanities Research, 13(3), 232-248. https://doi.org/10.5281/zenodo.16920632
22.    Tzemprin, A., Jozic, J., & Lambare, H. (2015). The Middle East Cold War: Iran-Saudi Arabia and the way ahead. Politička misao: Croatian Political Science Review, 52(4-5), 187-202.