فصلنامه مطالعات بین‌ المللی

فصلنامه مطالعات بین‌ المللی

از «استعمار» تا «جهانی شدن»؛ تحولات «اقتصادی»، دگرگونی‌های «سیاسی» و مسالۀ «آگاهی»

نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی مستقل

نویسنده
دانشیار و عضو هیات علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
چکیده
تفکر دربارۀ نسبت تحولات «اقتصادی» در شکل‌گیری دگرگونی‌های «سیاسی» بزرگ در حوزه بین‌الملل در یک سدۀ گذشته محل تأمل جدی متفکران علوم سیاسی و اجتماعی بوده است بر این مبنا، پرسش اصلی پژوهش این است که چگونه تحولات اقتصادی در گذر از عصر «استعماری» به عصر «جهانی شدن» نقش محوری در تحولات بین‌المللی ایفا کرده و نظام «آگاهی‌» چگونه به صورت‌بندی این روند یاری رسانده است؟ پژوهش با روش «تبیین تاریخی» و رویکرد «تاریخ اقتصادی» این فرضیه را مطرح می‌کند در قرن بیستم سرمایه‌داری با شیوۀ تولید اقتصادِ «آزاد» و «بازاری جهانی» مبتنی بر تولیدات صنعتی با توجه به اولویت ایالات متحده، بر سرمایه‌داری با شیوۀ تولید «محلی» بر اساس مناسبات استعماری تفوق یافته که به زایش عصر «جهانی شدن» منتج شده است. سایر یافته‌ها نشان می‌دهد صورت‌بندی‌های نظام آگاهی در جوامع «مرکز» و «پیرامون» اهمیت بسزایی در فهم فرآیند تبدیل این دو روند در قرن بیستم ایفا کرده است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Economic" Developments, "Political" Transformations, and the issue of “Consciousness”

نویسنده English

Nayere Dalir
Associate Professor and Faculty Member, Institute for Humanities and Cultural Studies
چکیده English

Thinking about the role of "Economic" developments in the formation of major "Political" transformations in the international arena has been a subject of serious reflection by political and social science thinkers over the past century. Based on this, the primary question of the research is how economic developments played a pivotal role in international developments during the transition from the "colonial" era to the "globalization" era, and how the "consciousness" system contributed to shaping this process. The research, using the method of "historical explanation" and the approach of "economic history", proposes this hypothesis: in the 20th century, capitalism with a "free" and "global market" economic production method based on industrial production, with the priority of the United States, has prevailed over capitalism with a "local" production method based on colonial relations, which has resulted in the birth of the era of "globalization". Other findings indicate that the formation of the consciousness system in "center" and "periphery" societies has played a significant role in understanding the transformation process of these two trends in the twentieth century.

کلیدواژه‌ها English

Colonialism
Globalization
Economy
International Politics
Consciousness
1.       استینگلیتز، جوزف. (1382). جهانی سازی و مسائل آن، ترجمه حسن گلریز، تهران: نی.
2.       اسمیت، آدام. (1357). ثروت ملل، ترجمه سیروس ابراهیم زاده، تهران: پیام.
3.       امیدبخش، اسفندیار. (1383). اقتصاد سیاسی نظام تجارت جهانی و تجارت خارجی ایران، تهران: روزنامة ایران.
4.       بار، رمون. (1375). اقتصاد سیاسی، ترجمه منوچهر فرهنگ،‌جلد دوم، تهران: سروش.
5.       بهاگاواتی، جاگدیشناتوارلعل. (1384). دفاع از جهانی‌شدن، ترجمه مسعود کرباسیان، تهران: علمی و فرهنگی.
6.       پولانی، کارل. (1391). دگرگونی بزرگ؛ خاستگاه‌های سیاسی و اقتصادی روزگار ما، ترجمه محمد مالجو، تهران: پردیس دانش.
7.       تورن، آلن. (1381). پارادایم جدید برای فهم جهان امروز، ترجمه سلمان صادقی‌زاده، تهران: علمی و فرهنگی.
8.       حدیدی، جواد. (1394). از سعدی تا آراگون، تاثیر ادبیات فارسی بر ادبیات فرانسه، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
9.       رابرتسون، رونالد. (1380). جهانی‌شدن (تئوری‌های اجتماعی و فرهنگ جهانی)، ترجمه کمال پولادی، تهران: ثالث.
10.    ریترز، جرج. (1395). جهانی شدن (بایسته‌ها)، ترجمه عسگر قهرمانپور، تهران: چاپخش.
11.    سوئیزی، پل، امین، سمیر، مکداف، هری، و اریکی، جیووانی. (1382). جهانی شدن با کدام هدف، ترجمه ناصر زرافشان، تهران: آگه.
12.    سیف، احمد. (1387). اقتصاد سیاسی جهانی کردن، [مجموعه مقالات]، تهران: آگه.
13.    عجم اوغلو، دارون و جیمز ای. رابینسون. (1393). چرا ملت‌ها شکست می‌خورند؟ ریشه‌های قدرت، ثروت و فقر، ترجمه محسن میردامادی محمدحسین نعیمی‌پور، تهران: روزنه.
14.    عجم اوغلو، دارون، و جیمز ای. رابینسون. (1394). نابرابری ملت‌ها، ترجمه حمیدرضا خطیبی، تهران: نشر هنوز.
15.    فون هایک، فریدریش. (1394). فردگرایی و نظم اقتصادی، ترجمه محسن رنجبر، تهران: مرکز
16.    کوپر، فردریک. (1403). نظریه دوقطبی سازی برساخته استعمارگران اروپایی شرق ستیزی و دگرستیزی و هویت سازی، ترجمه شاهین آریامنش، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
17.    کوزلک، راینهارت. (1401). تاریخ مفهومی؛ بنیان‌های نوین نظریۀ تاریخ، ترجمه عیسی عبدی، تهران: فرهامه.
18.    لاژوژی، ژوزف. (1367). مکتب‌های اقتصادی، ترجمۀ جهانگیر افکاری، تهران: شرکت سهامی.
19.    لنین، ولادیمیر. (بی تا). آثار منتخب، ج1، بی جا، بی نا.
20.    لوکزامبورگ، رزا. (1401). درآمدی بر اقتصاد سیاسی، ترجمه آرش جلال منش، تهران: چرخ.
21.    مولر، جری زد. (1395). ذهن و بازار؛ جایگاه سرمایه‌داری در تفکر اروپای مدرن، ترجمه مهدی نصرالله زاده، تهران: بیدگل.
22.    نینهام، کریس. (1399). سرمایه‌داری و آگاهی طبقاتی: اندیشه‌های گئورگ لوکاچ، ترجمه احسان پورخبری، تهران: شوند.
23.    هانت، ای.ک. (1358). تکامل نهادها و ایدئولوژی های اقتصادی، ترجمه سهراب بهداد، تهران: شرکت سهامی کتابهای جیبی.
24.    والرشتاین، امانوئل. (1381). سرمایه‌داری تاریخی، ترجمه یوسف نراقی، تهران: قطره.
25.    وبر، ماکس. (1371). اخلاق پروتستان و روح سرمایه‌داری، ترجمه عبدالکریم رشیدیان، تهران: علمی و فرهنگی.
1.      Clegg, P. (2022). The Caribbean banana trade: From colonialism to globalization. Bristol University Press.
2.      Cooper, F. (2005). Colonialism in question: Theory, knowledge, history. University of California Press.
3.      Degli Esposti, N. (2024). What happened to neocolonialism? The rise and fall of a critical concept. Journal of Political Ideologies29(3), 371–391. https://doi.org/10.1080/13569317.2024.2346193
4.      Ezechi, E. D. (2023). The string between neo-liberalism, neo-imperialism, and globalization. SIST Journal of Religion and Humanities3(2), 1–15.
5.      Goffe, T. L. (2025). Dark laboratory: On Columbus, the Caribbean, and the origins of the climate crisis. Penguin Books.
6.      Harvey, D. (2005). A brief history of neoliberalism. Oxford University Press.
7.      Horvath, R. J. (1972). A definition of colonialism. Current Anthropology13(1), 45-57. https://doi.org/10.1086/201248
8.      Kohn, M., & Reddy, K. (2023, December 8). Colonialism. In E. N. Zalta & U. Nodelman (Eds.), The Stanford encyclopedia of philosophy (Winter 2023 Edition). Stanford University. https://plato.stanford.edu/archives/win2023/entries/colonialism/
9.      Prunier, G. (2025). Colonialism devours itself: The waning of Françafrique. C. Hurst & Co.
10.   Schumpeter, J. A. (1942). Capitalism, socialism and democracy. Harper & Brothers.
11.   Sommer, M. (2011). Colonies—Colonization—Colonialism: A typological reappraisal. Ancient West & East10, 183–193. https://doi.org/10.2143/AWE.10.0.2141818
12.   Steinmetz, G. (2023). The colonial origins of modern social thought. Princeton University Press.
13.   Stiglitz, J. E. (2002). Globalization and its discontents. W. W. Norton & Company.