این مقاله مفاهیم و برداشت های گوناگون درباره یک نظم جهانی را مورد بررسی قرار داده و ابعاد آن را در قالب نظام های منطقه ای و جهانی با بررسی کلی شواهد تاریخی و عملی آنها نظیر «نظام امپریالیسم»، «نظام اروپایی» و بالاخره «نظام جهانی دوقطبی» یا «جنگ سرد» مورد تجزیه و تحلیل مستند قرار می دهد. یکی از اثرات جنگ جهانی دوم، افول قدرت کشورهای اروپایی و در نتیجه، کنار رفتن نظام اروپایی و ظهور نظام جهانی «دوقطبی» بود که تحولات عمیق و گسترده ای را در سطح جهانی و به ویژه خاورمیانه سبب شد، که جنگ سرد و فراز و نشیب های آن یکی از آنهاست. در این میان، به ویژه مسائل حساس خاورمیانه خود به عنوان منشا یا عامل تشدیدکننده دوران جنگ سرد عمل می کرد. دوران نظام دوقطبی و جنگ سرد از آغاز تا پایان آن (1991) به مدت نزدیک به نیم قرن، همراه با جنگ ها و تنش های گوناگون، بخصوص در رابطه با خاورمیانه بوده است. ولی این دوران در کنار آثار منفی بسیاری که متوجه کشورهای منطقه نمود، برخی ویژگی های مثبت خاص خود را به همراه داشت. تجاوز عراق به کویت و جنگ دوم خلیج فارس و نیز رخداد مهم فروپاشی شوروی (91-1990)، یک دوران انتقالی همراه با آشفتگی ها، تنش ها و اختلال های منطقه ای و بین المللی را سبب شد. نتیجه و اثر بسیار مهم دوران جدید؛ اعلام دکترین جدید «نظم نوین جهانی» به وسیله جرج بوش (پدر) رئیس جمهوری وقت آمریکا بود، که با توجه به ویژگی های آن، در واقع آمریکا شروع یک دوران «تک قدرتی» یا «تک صدایی» ادعایی خود را در سطح جهانی اعلام کرد. دوران و نظامی که باز هم منشا و عامل اصلی آن خلیج فارس و خاورمیانه بود، و تغییر و تحولات و اثرات نامطلوبی را مجددا متوجه این منطقه و کشورها و مردمان آن کرد، که روز به روز در حال توسعه و تشدید است.