فصلنامه مطالعات بین‌ المللی

فصلنامه مطالعات بین‌ المللی

انرژی و سیاست خارجی درد دولت تحصیل دار (سه حوزه همسایگی)

نوع مقاله : مقاله ترویجی

نویسندگان
1 استادیار علوم سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد
2 استادیار روابط بین‌الملل دانشگاه فردوسی مشهد
چکیده
پدیده نفت و گاز (انرژی) در ایران معاصر تبدیل به یک پدیدار شگفت‌انگیز با دو ویژگی همزاد و همزمان نوستالژیک / دراماتیک شده که حیات و ممات و تلاش و معاش را به خود گره زده است. فروش نفت و درآمدهای ناشی از آن به طرزی عقلانی می‌توانست گره‌گشای توسعه‌نیافتگی ایران باشد، ولی اکنون چنین تصور می‌شود که انگار با تکیه بر نفت، گره بر باد زده‌ایم. بررسی تاریخ روابط خارجی ایران نشان می‌دهد که انرژی به مثابه عاملی سبب توجه دیگران به کشور ما می‌شده و ایران را به یک کشور بین‌المللی تبدیل می‌نموده است. از یک سو می‌بایست میان دو مقوله سیاست خارجی و روابط خارجی قائل به تفکیک شد. سیاست خارجی عبارت از داشتن یک استراتژی از پیش برنامه‌ریزی شده است که به طرزی کنش نفوذگرا توسط کارگزاران سیاسی طراحی می‌گردد و مقصود از آن، دستیابی به اهدافی معین در چارچوب منافع ملی و در محیط بین‌المللی است. ولی روابط خارجی به طرزی عمده نشانگر نفوذ/ رخنه‌پذیری است از دیگر سو، وجه اجرایی روابط خارجی در محیط خارج از نظام داخلی واقع شده است و ابتدا می‌بایست میزان تأثیرپذیری/گذاری از/ بر محیط نظام بین‌المللی را به درستی برآورد نمود. رانت به عنوان یک دانشواژه اقتصادی/سیاسی به درآمدهایی گفته می‌شود که بدون زحمت و تلاش کارورزانه و اندیشه‌گرانه به دست می‌آید و منبع عظیم ثروت کشورها و دولت‌های صاحب "اجاره" به شمار می‌رود. ایران، اکنون در سه حوزه مهم انرژی، با همسایگان خود در کشاکش است: دریای مازندران، پارس جنوبی / قطر، و خط لوله صلح (ایران/هند/پاکستان). نگارنده در جست‌وجوی پاسخ به یک پرسش بنیادین است آیا دولت رانتیر می‌تواند بر سر حوزه‌های اختلاف‌انگیز انرژی از عامل رانت یا اجاره نفت و گاز در تعیین قواعد رفتار خارجی خود با همسایگان بهره‌گیری نماید؟ به نظر می‌رسد نفت و گاز یک عامل شتابنده، در تبدیل رفتار خارجی یک دولت رانتیر از سیاست خارجی به روابط خارجی است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Energy and Foreign Policy in the Rentire State (Three Zones of Iran's Neighborhood)

نویسندگان English

Mohsen Khalili 1
Mohammadjavad Ranjkesh 2
1 Assistant Professor of Political Science, Ferdowsi University of Mashhad
2 Assistant Professor of International Relations, Ferdowsi University of Mashhad
چکیده English

Oil and gas in the contemporary history of Iran, synchronically, are the nostalgic / dramatic phenomena. It seems that the incomes of selling oil andgas are useful for development, but it has not been occurred. The survey of the history of Iran's foreign relations shows that the energy has caused Iran to an attracted attention country and converts to an international state. Foreign policy is based on four main factors: understanding international environment, preparing a strategy for protecting national interests, devising a tactical plan for the implementation of the strategy, and diplomacy, or organizing diplomats for the implementation of the tactics. Designing and implementing foreign policy is dependent on the internal situation, external pressures, statesmen's perception from other countries foreign policy, understanding global events, decision-maker's perception from international arena, and efficient diplomacy. If the above factors are missing, we can only talk of foreign relations, rather than a foreign policy. Rent is an economic word that means in political economy: income without any inconvenience.Now, Iran, has many engagement and contention with its neighbors: Caspian Sea, Parsejonoobi / Qatar, and Peace pipeline (Iran, India, and Pakistan).The authors, in this paper, try to answer a main question: Do the rentire state can use the rent factor to appointing and defining of rules of behaviors in foreign policy with neighbors? It seems, in our opinions, that the energy factor is a catalyst parameter for the converting foreign policy to foreign relations in rentire states.

کلیدواژه‌ها English

Foreign policy
Oil
Gas
Energy
Rentire States
Iran's Neighbors