فصلنامه مطالعات بین‌ المللی

فصلنامه مطالعات بین‌ المللی

نگاه به شرق در سیاست خارجی ایران و عربستان؛ از استراتژی اضطرار تا تاکتیک توازن

نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی مستقل

نویسندگان
حمید احمدی نژاد 1
مهدی شاهین 2
مهدی ذوالفقاری 3
1 استادیار گروه علوم سیاسی و روابط بین الملل، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران.
2 دانشیار گروه علوم سیاسی و روابط بین الملل، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران.
3 دانشیار گروه مطالعات آسیایی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.
10.22034/isj.2025.463706.2188
چکیده
در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران غالباً گرایش به شرق با تاکید بر چین به عنوان بزرگ‏ ترین و قدرت مندترین چالش هژمون کنونی نظام جهانی غلبه داشته است. به موازات رویکرد ایران، طی چند سال اخیر این گرایش به شرق در جهان عرب با پیش تازی عربستان سعودی به عنوان دیگر بازیگر مهم منطقه ‏ی خاورمیانه تشدید شده است. با توجه به اهمیت تاثیر رویکردهای ایران و عربستان بر ساختار منطقه ‏ای، هدف این پژوهش شناسایی علت و نتیجه‏ ی گرایش به چین در سیاست خارجی این دو کشور است. لذا سوال اصلی مقاله آن است که؛ ماهیت نگاه به چین در سیاست خارجی ایران و عربستان سعودی از چه منطقی پیروی می‏ کند و پیامد آن چه بوده است؟ یافته‏ های پژوهش بر پایه‏ ی نظریه‏ ی تعامل‏ گرایی نمادین و روش توصیفی- تحلیلی نشان می‏ دهد که گرایش به چین در سیاست خارجی ایران برآمده از انگاره ‏ی دوستی شرق و دشمنی غرب یک استراتژی ضروری و در سمت مقابل این گرایش در عربستان در چارچوب احیاء جلب توجه غرب و خودیاری بیشتر یک تاکتیک می ‏باشد. پیامد این راهبرد ایران و عربستان در کوتاه مدت نیز پایان دشمنی و نزدیکی آنها بود.
کلیدواژه‌ها
نگاه به شرق
چین
ایران
عربستان
تعامل‏ گرایی نمادین

موضوعات

عنوان مقاله English

Looking at the East in the Foreign Policy of Iran and Saudi Arabia; from Essential Strategy to Balance Tactic

نویسندگان English

Hamid Ahmadinejad 1
Mehdi Shahin 2
Mahdi Zolfaghari 3
1 Assistant Professor, Department of Political Science and International Relations, Faculty of Literature and Humanities, Lorestan University, Khorramabad, Iran
2 Associate Professor, Department of Political Science and International Relations, Faculty of Literature and Humanities, Lorestan University, Khorramabad, Iran
3 Associate Professor of International Relations in the Division Asian Studies, Allameh Tabataba'i University, Tehran, Iran
چکیده English

The Islamic Republic of Iran has consistently prioritized an orientation towards the East, with a particular focus on China posing a significant and influential challenge to the prevailing hegemon, the USA, within the global system. Similarly, Saudi Arabia's foreign policy has substantially shifted towards the East in recent years. In light of the pivotal roles that Iran and Saudi Arabia play in reshaping the regional landscape, this study aims to elucidate the underlying motives and outcomes of their foreign policy tendency towards China. Accordingly, the principal questions addressed in this paper are as follows: What is the logic behind the tendency towards China in the foreign policies of Iran and Saudi Arabia? What have been the outcomes? Based on the symbolic interactionism theory and the descriptive-analytical method, this study indicates that Iran's inclination towards China is an essential strategy driven by the perception of alliance with the East and animosity toward the West. However, the inclination of Saudi Arabia towards China is more of a tactical maneuver. In addition to reviving the attention of the West, this tactical maneuver serves to demonstrate Saudi Arabia’s self-help. The short-term outcome of such strategies adopted by Iran and Saudi Arabia was the cessation of their enmity and rapprochement.

کلیدواژه‌ها English

Looking at the East
China
Iran
Saudi Arabia
Symbolic Interactionism
  1. ارغوانی پیرسلامی، فریبرز، و فروتن، فاطمه (۱۳۹۸). تعاملات سعودی- چینی و پیامدهای آن برای امنیت ایران. فصلنامه روابط خارجی، ۱(۱۱)، ۹۶-۶۷.
  2. افضلی، توحید، و موسوی، سیدمحمدعلی (1395). تحلیل سازه‏انگارانه مبانی هویتی سیاست خارجی ایالات متحده آمریکا در قبال پرونده هسته‏ای جمهوری اسلامی ایران. فصلنامه علوم سیاسی، 19(75)، 171-151.
  3. آقامحمدی، زهرا، و امیدی، علی (1397). آینده‏پژوهی نقش‏آفرینی عربستان در پرتو روابط با ایالات متحده آمریکا در خارمیانه (2025-2017)؛ چالش‏ها و راهبردها. فصلنامه رهیافت‏های سیاسی و بین‏المللی، 9(4)، 34-12.
  4. باقری، خسرو، و خسروی، زهره (1387). نظریه‏های روانشناسی معاصر. تهران: انتشارات علم.
  5. بایزیدی، رحیم (1401). راهبرد نگاه به شرق در سیاست خارجی ایران؛ مولفه‏های راهبردی و تحولات آینده. فصلنامه آینده‏پژوهی راهبردی، 1(2)، 159-137.
  6. پرهام‏نیا، فرشاد (۱۴۰۰). واکاوی مفهوم ارتباطات علمی در مکتب شیکاگو با تأکید بر کنش متقابل نمادین. فصلنامه بازیابی دانش و نظام‌های معنایی، ۸(۲۶)، ۱۷۹-۱۵۷.
  7. تخشید، محمدرضا، و لی، روی (1399). ضرورت ائتلاف راهبردی ایران و چین: متوازن‏سازی منافع مشترک و پرهیزهای مشترک. فصلنامه سیاست، 50(2)، 501-484
  8. حیدری، مهدیه (1400). دلایل توسعه روابط خارجی عربستان سعودی و چین. پژوهش‏نامه ایرانی سیاست بین‏الملل، 11(1)، 142-117.
  9. ذوالفقاری، مهدی، و احمدی نژاد، حمید (۱۴۰۲). نظم انتقالی در منظومه‏‏ی فکری مقام معظم رهبری. فصلنامه امنیت ملی، ۱۳(۵۰)، ۴۰-۹.
  10. رستمی، محسن، و فلاحی، احسان (۱۴۰۱). راهبردهای دفاعی امنیتی جمهوری اسلامی ایران با نگاه به شرق مطالعه موردی: چین و روسیه. فصلنامه آفاق امنیت، ۱۵(۵۴)، ۱۷۱-۱۳۱.
  11. رضادوست، کریم، و رستمی، ایوب (1397). بررسی تحلیلی- انتقادی آراء و اندیشه‏های هربرت بلومر. مجله آفاق، 2(15)، 32-13.
  12. روزنامه همشهری (1401)، چین شریک نخست تجاری ایران، 26 بهمن، در: https://newspaper.hamshahrionline.ir//img/newspaper_pages/1401/11-Bahman/26/cover/03.pdf
  13. شفیعی، نوذر (۱۴۰۱). تحلیل توافقنامه 25 ساله ایران و چین در پرتو تحولات سیاست خارجی چین. فصلنامه مطالعات اقتصاد سیاسی بین الملل، ۵(۱)، ۲۰۰-۱۷۵.
  14. شمشیری، علی (1398). تحلیل ملاحظات گسترش مناسبات راهبردی ایران و چین. فصلنامه مطالعات دفاع مقدس، 5(2)، 84-69.
  15. شیخ الاسلامی، محمدحسن، و عطازاده، سجاد (۱۴۰۱). آسیایی شدن: خوانشی جدید از نگاه به شرق. فصلنامه روابط خارجی، ۱۴(۴)، ۶۸-۳۷.
  16. صادقی، سیدشمس‏الدین (1393). انقلاب اسلامی و هویت سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران. فصلنامه مطالعات انقلاب اسلامی، 11(38)، 46-25.
  17. صفری، فرزانه، احمدی، حمید، و برزگر، کیهان (1399). ایران و محور چین- روسیه در آسیای مرکزی. فصلنامه آسیای مرکزی و قفقاز، 26(109)، 138-104.
  18. Adler-Nissen, R. (2016). The Social Self in International Relations: Identity, Power and the Symbolic Interactionist Roots of Constructivism. European Review of International Studies, 3(3), 27-39.
  19. Azad, Sh. (2019). Saudi Arabia Looks East: Imperatives and Implications. The International Spectator, 54(3), 1–14.
  20. Basu, T. (2020). Sino-US Disorder: Power and Policy in Post-COVID Indo-Pacific. Journal of Asian Economic Integration, 2(2), 159-179.
  21. Bavaj, R. (2011). The West: A Conceptual Exploration. European History Online (EGO), 1-24, (doi: urn:nbn:de:0159-2011112107).
  22. Bazoobandi, S. (2024). Iran's Strategies in Response to Changes in US-China Relations. Middle East Policy, 31(1), 120-132.
  23. Belal, K. (2020). China-Iran Relations: Prospects and Complexities. Policy Perspectives, 17(2), 47-66.
  24. Blumer, H. (1969). Symbolic Interactionism: Perspective and Method. Berkeley: University of California Press.
  25. Blumer, H. (2004). George Herbert Mead and Human Conduct. Publisher: AltaMira Press.
  26. Danış, M. (2023). How do East and West see each other?. in Daily Sabah, Mars 3, at: https://www.dailysabah.com/opinion/op-ed/how-do-east-and-west-see-each-other
  27. Fernandes, F. (2023). How China Became Saudi Arabia’s Largest Trading Partner. in Visual capitalist, February 19, at: https://www.visualcapitalist.com/cp/how-china-became-saudi-arabias-largest-trading-partner/
  28. Gaub, F., & Boswinkel, L. (2020). How Covid-19 changed the future. Luxembourg: the EU Institute for Security Studies.
  29. Hubbard, B., & Hernández, J. C. (2019). Amid Trouble With the West, Saudi Arabia Looks East. in The New York February 24, at: https://www.nytimes.com/2019/02/20/world/middleeast/saudi-arabia-pakistan-india-china.html, (Retrieved 10 May 2024).
  30. Ikenberry, G. J. (2024). Three Worlds: the West, East and South and the competition to shape global order. International Affairs, 100(1), 121-138.
  31. Jash, A. (2023). Saudi-Iran Deal: A Test Case of China’s Role as an International Mediator. in Georgetown Journal of International Affairs, June 23, at: https://gjia.georgetown.edu/2023/06/23/saudi-iran-deal-a-test-case-of-chinas-role-as-an-international-mediator/, (Retrieved 10 May 2024).
  32. Koenen, J. (2019). America First: An Exceptionalist Break in the Tradition of Meliorism toward Iran. BA Thesis, Pre-master Thesis North American Studies: Radboud University.
  33. Lons, C. (2024). East meets middle: China’s blossoming relationship with Saudi Arabia and the UAE. Policy Brief, in European Council on Foreign Relations (ECFR), 1-12, May 20, at: https://ecfr.eu/publication/east-meets-middle-chinas-blossoming-relationship-with-saudi-arabia-and-the-uae/, (Retrieved 10 May 2024).
  34. Lons, C. and et.al. (2019). China’s great game in the Middle East. Policy Brief. in European Council on Foreign Relations (ECFR), 1-33, October 21, at: https://ecfr.eu/publication/china_great_game_middle_east/, (Retrieved 10 May 2024).
  35. Mittzen, Je. (2006). Ontological Security in World Politics: State Identity and the Security Dilemma. European Journal of International Relations, (12)3; 370-341.
  36. Nickerson, C. (2023). Symbolic Interactionism Theory and Examples. in Simply Psychology, October 16, at: https://www.simplypsychology.org/symbolic-interaction-theory.html, (Retrieved 10 May 2024).
  37. Nuruzzaman, M. (2016). Post-Nuclear Deal Iran: Back to the Fold of Imperialism?. Insight Turkey Spring, 18(2): 51-61.
  38. O'Hagan, J. (2002). Conceptualizing The West in International Relations: From Spengler to Said. Publisher: Palgrave.
  39. Okunev, I. (2019). West/Non-West: Funhouse Mirror of World Politics. in Russian International Affairs Council, July 19, at: https://russiancouncil.ru/en/analytics-and-comments/analytics/west-non-west-funhouse-mirror-of-world-politics/
  40. Pae, H. K. (2020). Script Effects as the Hidden Drive of the Mind, Cognition, and Culture. Vol. 21, Switzerland: Springer.
  41. Pollock, D. (2020). Saudi Poll: China Leads U.S.; Majority Back Curbs on Extremism, Coronavirus. in Fikra Forum, July 31, at: https: https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/saudi-poll-china-leads-us-majority-back-curbs-extremism-coronavirus, (Retrieved 10 May 2024).
  42. Pollock, D. (2021). New Saudi Poll: United States, China, and Russia all Tie as Important Partners. in Fikra Forum, December 9, at: https: https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/new-saudi-poll-united-states-china-and-russia-all-tie-important-partners, (Retrieved 10 May 2024).
  43. Schindler, S. and et.al. (2023). The Second Cold War: US-China Competition for Centrality in Infrastructure, Digital, Production, and Finance Networks. Geopolitics, 1–38, doi: 10.108014650045.2023.2253432
  44. Scobell, A., & Nader, A. (2016). China in the Middle East: The Wary Dragon. California: Rand Corporation.
  45. Singh Maini, Tr. (2022). The Complexities of the Iran-China-Russia Triangle, The Geopolitics. in The Geopolitics, May 27, at: https://thegeopolitics.com/the-complexities-of-the-iran-china-russia-triangle/, (Retrieved 10 May 2024).
  46. Thompson, G. (2021). Globalization, Geopolitics, and the U.S.–China Rivalry after Covid-19. Journal of Applied History, 3(1-2): 72-94.
  47. Vakil, S. (2018). Iran on The Brink: Challenges And Opportunities For Washington. in Hoover Institution. 1-16, July 17, at: https://www.hoover.org/sites/default/files/research/docs/vakil_iran_on_the_brink_updated_.pdf, (Retrieved 10 May 2024).
  48. Viotti, P., & Kauppi, M. (2012). International Relations Theory. Fifth Edition, London: Pearson.
  49. Zhiqiang, Z. (2023). Riyadh's look east policy explained. in China Daily Global, August 28, at: http://epaper.chinadaily.com.cn/a/202308/28/WS64ebc8aaa310a478839f7fce.html