مهدی ذاکریان فصلنامه مطالعات بین‌المللی با مشارکت انجمن علمی مطالعات صلح ایران فعالیت می‌کند. فصلنامه مطالعات بین‌ المللی 1735-2045 مقالات آماده انتشار 2025 09 23 A Critical Examination of the Approach of the Government of Iran toward the Observance of State Immunity, with Particular Emphasis on the 2012 Judgment of the International Court of Justice in Jurisdictional Immunities of the State (Germany v. Italy) نگاهی نقادانه به رویکرد دولت ایران در خصوص رعایت مصونیت قضایی دولت‌ها با تأکید بر رأی دیوان بین‌المللی دادگستری در قضیه آلمان علیه ایتالیا مورخ 2012 245226 10.22034/isj.2026.575441.2435 FA عادله قربانی گروه حقوق بین‌الملل عمومی، دانشکده علوم انسانی، واحد قائم‌شهر، دانشگاه آزاد اسلامی، قائم‌شهر، ایران. 0009-0006-8196-2456 محمد رضوی راد استادیار گروه حقوق، دانشکده علوم انسانی، واحد قائمشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، قائمشهر، ایران 0000-0002-4235-3774 فاطمه کیهانلو استادیار گروه حقوق بین‌الملل، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران. 0000-0002-5487-2256 Journal Article 2025 05 12 The historical development of state immunity demonstrates that this doctrine has undergone significant evolution over time. Nevertheless, customary international law has yet to establish a rule according to which a state loses its immunity when it commits violations of jus cogens norms in the field of human rights. In recent years, the Islamic Republic of Iran has, in certain instances, enacted domestic legislation that disregards the immunity of foreign states. This study adopts a descriptive-analytical methodology to examine Iran’s practices in this area. It first assesses the perspective of international law regarding state immunity and subsequently analyzes the 2012 International Court of Justice (ICJ) judgment in the Germany v. Italy case to address the fundamental question of how Iran’s conduct aligns with international law principles on state immunity. Examination of Iran’s practices in light of international law and the 2012 ICJ ruling suggests that Iranian legislation may, under the principle of countermeasures, refuse judicial immunity to a state that has violated the immunity of Iran itself. Such practice, however, reveals a clear tension with both the ICJ judgment of 3 February 2012 and the 2004 United Nations Convention on Jurisdictional Immunities of States and Their Property. چنانچه از تاریخچه مصونیت قضایی دولت‌ها پدیدار است، این مصونیت با تحولات زیادی مواجه شده است. بااین‌حال، حقوق بین‌الملل عرفی هنوز قاعده‌ای را شناسایی نکرده است بر مبنای این دیدگاه، هرگاه دولتی مرتکب نقض قواعد آمره حقوق بشر گردد، چنین اقدامی منجر به زوال حق آن دولت در تمسک به مصونیت قضایی در برابر اعمال صلاحیت محاکم دول دیگر خواهد شد. در سال‌های گذشته، دولت ایران در مواردی با تصویب قوانینی، مصونیت دولت‌ها را نادیده گرفته است. در این پژوهش تلاش شده با روش توصیفی-تحلیلی به بررسی نحوه عملکرد دولت ایران در این زمینه پرداخته شود. در همین راستا، ابتدا نگاه حقوق بین‌الملل را به این قاعده بررسی نموده و در نهایت با امعان در رأی 2012 دیوان بین‌المللی دادگستری در قضیه آلمان علیه ایتالیا به این پرسش اساسی پاسخ داده خواهد شد که عملکرد دولت ایران در خصوص رعایت مصونیت قضایی دولت‌ها از منظر حقوق بین‌الملل چگونه است؟ با بررسی عملکرد ایران از منظر قواعد حقوق بین‌الملل و همچنین رأی 2012 دیوان بین‌المللی دادگستری، به نظر می‌رسد که قانون‌گذار ایران، می‌تواند مصونیت قضایی کشور ناقض مصونیت دولت ایران را بر اساس اصل اقدام متقابل، نادیده بگیرد که این مسئله خود گویای تعارضی آشکار نسبت به رأی مورخ 3 فوریه 2012 دیوان بین‌المللی دادگستری و کنوانسیون 2004 سازمان ملل متحد در خصوص مصونیت قضائی دولت‌ها و اموال آن‌ها محسوب می‌شود.