مهدی ذاکریان فصلنامه مطالعات بین‌المللی با مشارکت انجمن علمی مطالعات صلح ایران فعالیت می‌کند. فصلنامه مطالعات بین‌ المللی 1735-2045 22 2 2025 09 23 Challenges in the Classification of Armed Conflicts in Light of Proxy and Multi-Layered Wars in International Humanitarian Law چالش‌های طبقه‌بندی مخاصمات مسلحانه در پرتو جنگ‌های نیابتی و چندلایه در حقوق بشردوستانه بین‌الملل 177 195 245152 10.22034/isj.2026.583406.2464 FA بهادر فلاح دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق بین الملل، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، دانشگاه علوم تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. 0009-0007-8882-8708 محسن محبی استادیار گروه حقوق بین‌الملل، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. 0000-0003-1555-8085 Journal Article 2025 04 23 The classification of armed conflicts constitutes a necessary preliminary step for the application of international humanitarian law and for determining the rules applicable to situations of war. Traditionally, this legal framework has been based on the distinction between international and non-international armed conflicts. However, the expansion of proxy wars, indirect State intervention, the involvement of non-State armed groups, hybrid warfare, and multi-layered conflicts has blurred the boundaries between these two categories. The main question addressed in this article is what challenges proxy wars and multi-layered conflicts pose to the classification of armed conflicts under international humanitarian law. Using a descriptive-analytical method and relying on international instruments, judicial practice, specialized reports, and legal doctrine, the article demonstrates that traditional criteria, particularly the tests of effective control and overall control, remain the starting point of analysis, but are not, by themselves, sufficient in multi-actor and proxy contexts. The findings indicate that the main challenge does not lie in the complete absence of legal rules, but rather in the difficulty of applying existing criteria to situations in which the visible actor, the effective actor, and the supporting State do not coincide. In such circumstances, a relationship-based analysis and the separate assessment of each hostile relationship are essential for accurately determining the applicable legal regime. طبقه‌بندی مخاصمات مسلحانه، مقدمه ضروری اعمال حقوق بشردوستانه بین‌الملل و تعیین قواعد قابل اجرا در وضعیت‌های جنگی است. این نظام حقوقی به‌طور سنتی بر تفکیک میان مخاصمات مسلحانه بین‌المللی و غیربین‌المللی استوار است؛ اما گسترش جنگ‌های نیابتی، مداخله غیرمستقیم دولت‌ها، حضور گروه‌های مسلح غیردولتی، جنگ‌های ترکیبی و مخاصمات چندلایه، مرز میان این دو دسته را با ابهام روبه‌رو کرده است. پرسش اصلی مقاله آن است که جنگ‌های نیابتی و مخاصمات چندلایه چه چالش‌هایی برای طبقه‌بندی مخاصمات مسلحانه در حقوق بشردوستانه بین‌الملل ایجاد می‌کنند. مقاله با روش توصیفی ـ تحلیلی و با تکیه بر اسناد بین‌المللی، رویه قضایی، گزارش‌های تخصصی و دکترین حقوقی نشان می‌دهد که معیارهای سنتی، به‌ویژه کنترل مؤثر و کنترل کلی، همچنان نقطه شروع تحلیل هستند، اما در وضعیت‌های چندبازیگری و نیابتی به‌تنهایی کفایت ندارند. یافته مقاله بیانگر آن است که چالش اصلی، فقدان کامل قاعده نیست، بلکه دشواری در تطبیق معیارهای موجود با وضعیت‌هایی است که در آن‌ها بازیگر آشکار، بازیگر مؤثر و دولت حامی بر هم منطبق نیستند. در چنین وضعی، تحلیل رابطه‌محور و تفکیک هر رابطه خصمانه، شرط اصلی تعیین دقیق نظام حقوقی قابل اعمال است. https://www.isjq.ir/article_245152_7f9842ef880e0901d8b0fea3746976e0.pdf