قاعده منع توسل به زور و دفاع مشروع در شرایط قابل پیش‌بینی

نوع مقاله: مقاله مستقل پژوهشی

نویسنده

استادیار عضو هیات علمی گروه علوم سیاسی، دانشگاه آزاد اسلامى، واحد تاکستان، ایران، تاکستان.

چکیده

قاعده منع توسل به زور از اصول تثبیت شده حقوق بین الملل و سازمان ملل متحد است. به رغم این امر بارها کشورها ضمن توسل به زور، در تلاش برای مشروع جلوه دادن آن بوده اند. هدف از این مقاله بررسی قاعده منع توسل به زور و استثنائات آن از یکسو و مساله اقدام پیشدستانه نظامی می باشد. چرا که حوادث 11 سپتامبر موجب تفاسیر گسترده از حق دفاع مشروع و نیز طرح دکترین اقدام پیشدستانه شد و برغم مخالفت های بین المللی با آن، امروز همچنان احتمال توسل به اقدامات پیشگیرانه و پیشدستانه وجود دارد. این مقاله بدنبال پاسخ به سوال است که استدلال موافقان اقدامات پیشدستانه یا دفاع مشروع در شرایط قابل پیش بینی چیست و این موضوع چه مبنایی در حقوق بین الملل و سازمان ملل متحد دارد؟ بدین منظور در این مقاله قاعده منع توسل به زور و استثنائات آن، رویکرد سازمان ملل در قبال دفاع مشروع در شرایط قابل پیش بینی و استدلال های موافقان و مخالفان اقدام پیشدستانه و دفاع مشروع در شرایط قابل پیش بینی به ویژه در قبال ادعای سرزمینی، در برابر تروریسم، در برابر گسترش سلاح های کشتار جمعی و به منظور حمایت انسانی مورد بررسی قرار می گیرد.

کلیدواژه‌ها


کتاب ها:

- آلبر کلییار، کلود (1371)، سازمان های بین المللی از آغاز تا به امروز (همبستگی بین المللی)، مجلد دوم از نهادهای روابط بین الملل ، ترجمه هدایت اله فلسفی، چاپ اول، تهران، نشر فاخته.

- ذاکریان، مهدی( 1388 )، مفاهیم کلیدی حقوق بش ، ر چاپ دوم، تهران، نشر میزان.

- رمضانی، روح اله( 1380 )، چارچوبی تحلیلی برای بررسی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، چاپ اول، تهران، نشر نی.

- ضیایی بیگدلی، محمدرضا (1387)، حقوق بین الملل عمومی، چاپ سی و چهارم، تهران، نشر گنج دانش.

- کیت، کی. جی. (1389)، امنیت بین المللی و حقوقی: آیا حقوق بین الملل هنوز متناسب با شرایط مناقشه مسلحانه است؟، در: دیوید بی. مک دانلد، رابرت جی . پاتمن و بتی مسون پارکر، اخلاق و سیاست خارجی، ترجمه دکتر مهدی ذاکریان، چاپ اول، تهران، دانشگاه امام صادق(ع).

- ممتاز،جمشید ()،مجموعه مقالات پیرامون: رای دیوان بین المللی دادگستری در قضیه سکوهای نفتی، چاپ اول، تهران، مرکز پژوه شهای مجلس شورای اسلامی.

- موسی زاده، رضا (1385)، اصلاحات در سازمان ملل و راهبرد ایران، چاپ دوم، تهران، مرکز تحقیقات استراتژیک.

مقالات:

- الن اکنل، ماری (1382)، مشروعیت توسل به زور علیه عراق: بررسی نظریه پیشدستی در دفاع از خود، ترجمه حسین سادات میدانی، فصلنامه سیاست خارجی، سال هفدهم، شماره 1

- امیری وحید، مجتبی (1384)، سازمان ملل متحد در سده بیست و یکم : نگاهی به اصلاحات محتوایی و ساختاری سازمان ملل متحد، اطلاعات سیاسی اقتصادی، شماره 214-213.

- تاورنیه، پل (1385)، مساله مشروعیت توسل به زور علیه عراق توسط ایالات متحده آمریکا، ترجمه هادی وحید، مجله حقوقی، شماره 35

- ذاکریان، مهدی (1382)، آمریکا: از سازمان ملل تا یکجانبه گرایی برتری جویانه، فصلنامه مطالعات منطقه‌ای: اسراییل شناسی-آمریکاشناسی، سال چهارم، شماره 2.

- ذاکریان، مهدی (1386)، شکاف های هشت ساله ریاست جمهوری بوش و سازمان ملل متحد، فصلنامه مطالعات منطقه ای: اسراییل شناسی-آمریکاشناسی سال نهم، شماره 1.

- کاسسه، آنتونیو (1380-81)، حمله به مرکز تجارت جهانی و فروپاشی برخی از بنیادهای اساسی حقوق بین الملل، ترجمه محمدجواد میرفخرایی، مجله حقوقی، شماره های 27 و 26.

- کاظمی، علی اصغر و علیخانی، مهدی( 1392 )، ارزیابی کاربرد دکترین مسوولیت حمایت در مداخله بشردوستانه (مورد بحران لیبی)، فصلنامه مطالعات بین المللی، سال 10، شماره 1.

- لوو، واگان (1383)، بحران عراق: اکنون چه باید کرد؟ (بررسی اشغال عراق در پرتو حقوق بین‌الملل)، ترجمه محسن محبی، مجله حقوقی، شماره 31.

اسناد:

- منشور سازمان ملل متحد، مرکز اطلاعات سازمان ملل متحد تهران، در: http://www.unic-ir.org/about_un/manshoor.htm

 

Books:

- Alan M. Dershowitz(2007), Preemption: A Knife That Cuts Both Ways, W. W. Norton, Newyork.

- Charlotte  Ku  and  Paul  F.  Diehl(2009),  International  Law  Classic  and Contemporary Readings, Lynne Rienner Publisher, Colorado-USA.

- Curtis A. Ward(2007), Commentary: Convergence of International Law and International  Relations  in  Combating  International  Terrorism:  The  Role  of  the United Nations, in: Thomas J. Biersteker, Peter J. Spiro, Chandra LekhaSriram and Veronica I. Raffo, International Law and International Relations Bridging Theory and Practice, Routledge.

- Gerry Simpson and Nicholas J. Wheeler(200), Preemption and Exception International Law and the Revolutionary Power, in: Thomas J. Biersteker, Peter J. Spiro, Chandra LekhaSriram and Veronica I. Raffo, International Law and International Relations Bridging Theory and Practice, Routledge.

- Helen Duffy (2007), The 'War on Terror' and the Framework of International Law, Cambridge University Press.

- Mary Ellen O'Connell(2009), International Law and the Use of Force: Cases and Materials, Second Edition, Foundation Press, Newyork.

- Megi MedzmariashviliI (2011),    Preemptive    selfdefence    against    states harbouring terrorists, RGSL Research Papers, No. 4. at: http://www.rgsl.edu.lv/images/stories/publications/4_medzmariashvili_final.pdf Peter Malanczuk(1997), Akehurst's Modern Introduction to International Law, Seventh Editon,Routledge Publication, London.

- Shirley V. Scott (2010), International Law in World Politics, Second Edition, Lynne Rienner Publishers.

Articles:

Sofaer,  Abraham   D.(2010),   The   Best   Defence?   Preventive   Force   and International Security, Foreign Affairs, Volume 89, No.1.

- Arend,  Anthony  Clark(2003),  International  Law  andthe  Preemptive  Useof Military Force, The Washington Quarterly, Volume 26, Number 2.

Tams, Christian J.(2009), The Use of Force against Terrorists, The European Journal of International Law, Vol. 20, no. 2.

- Lobel, Jules (2007), Preventive War and the Lessons of History, University of Pittsburgh Law Review, volume 68, issue 2.

- Wedgwood, Ruth(2000), Unilatreal Action in the UN System, The European Journal of International Law, Vol. II, no. 2.

- Sauer, Tom (2004)  The  Preventive  and  Pre-Emptive  Use  of  Force,  Ethical Perspectives, at: http://www.kuleuven.be/ep/viewpic.php?LAN=E&TABLE=EP&ID=493

Document:

- A more secure world: Our shared responsibility,(Report of the High-level Panel on Threats, Challenges and Change) United Nations, 2004.