جغرافیای سیاسی دریایی: معمای حقوقی ایران در دریای کاسپین

نوع مقاله: مقاله مستقل پژوهشی

نویسندگان

1 استاد سیاست جغرافیا و جغرافیای سیاسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب

2 دکتری جغرافیای سیاسی در دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران

3 دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق بین الملل دانشگاه آزاد اسلامی چالوس

چکیده

به دلیل سقوط شوروی در سرآغاز دهه 1990 وضعیت دریای کاسپین از دیدگاه ژئوپولیتیک حقوقی دگرگون شد. ایران موضع گیری خاصی را اعلام کرد که گاه با برخوردهای اولیه روسیه در این راستا همخوانی داشت: این که دریا باید به صورت یک منطقه مشاع برای استفاده مشترک کشورهای کرانه‌ای اد اره شود. در اواخر سال 1996 تهران این استدلال را پیش آورد که قرارداد‌های 1921 و 1940 تبدیل شدن وضعیت حقوقی دریای‌خزر به یک منطقه دریایی مشاع را تجویز می‌کند. پیشرفت بسیار آهسته مذاکرات برای سر و سامان دادن آن بحث در اواسط دهه 1990 به دلیل گسترش نفوذ قدرت‌های خارج از منطقه بر منابع نفتی خزر در رابطه با کشورهای دیگر خزر، برای ایران به پایان رسید.
در سال 1998 ایران مواضع خود را به سود سیاست تقسیم کامل دریای کاسپین به پنج سهم مساوی برای پنج کشور کرانه‌ای دگرگون کرد. در ماه‌های می‌و سپتامبر 2002 روسیه پروتکلی را در مورد تقسیم دریای سرزمینی خود و قزاقستان و جمهوری آذربایجان را با آن دو کشور امضاء کرد. در همان حال هیات‌های دانشگاهی گرد هم آمده از کشورهای کرانه‌ای خزر در روزهای 19 و 20 اکتبر 2003 در دانشگاه مازندران، بیانیه‌ای را به ابتکار نگارنده انتشار دادند که به موجب آن راه حل‌های زیر پیشنهاد گردید: الف) ایجاد نواری ساحلی از آبهای دریا به پهنای 25 تا 45 مایل از خط کرانه‌ای به طرف دریا به عنوان منطقه ویژه کشورهای کرانه‌ای و ب) ایجاد یک منطقه مشاع از بقیه بدنه دریا برای استفاد مساوی بازرگانی و دریا نوردی و دیگر فعالیت‌های پنج کشور کرانه‌ای.
در آخرین دگرگونی‌ها ایران همراه چهار کشور دیگر کرانه‌ای اعلامیه‌ای را در 29 سپتامبر 2014 امضاء کرد که به موجب آن توافق شد: دو منطقه مشخص برای تعیین وضعیت حقوقی جغرافیای سیاسی خزر تبیین خواهد شد: یک منطقه حاکمیت کشوری و یک منطقه انحصاری حقوق ماهیگیری. این دو منطقه جمعاً 25 مایل دریایی پهنا دارند: یک منطقه 15 مایلی از دریای سرزمینی برای هر کشور کرانه‌ای و یک نوار ده مایلی به عنوان منطقه انحصاری حقوق ماهیگیری.

کلیدواژه‌ها


  1. Askari, Hossein & Taghavi, Roshanak, Iran’s Caspian Oil and Gas, in Pirouz Mojtahed-Zadeh ed. Boundary Politics and International Boundaries of Iran, Universal Publishers, Florida 2006, pp. 85-99.
  2. Babolsar Declaration of principles for settlement of Caspian legal regime, issued by a committee of academic experts from Caspian littoral countries during an international seminar at the University of Mazandaran on October 19–20, 2003, on the initiative of this author.
  3. Blum, Douglas (1998a), “Domestic Politics and Russia’s Caspian Policy,” Post-Soviet Affairs, 14, 2:137-164, April–June.
  4. Butler, W. E. (1995), in Caspian Seminar, London, 24 February 1995 as appears in Ettelaat International, No. 200, Monday 27 February 1995, p. 10.
  5. Caspian Curve-up”, in NEFTE Compass, Vol. 2, No. 43, November 24, 1993.
  6. Dr. Bavand and Dr. Mojtahed-Zadeh in debate over the Caspian legal regime dated 18 Aban 1389 = 9 November 2010.

www.khabaronline.ir/news-107204.aspx

  1. Embassy of the republic of Kazakhstan (1991), declaration of replacement of 12/29 http://www.kazakhembus. com/index. php?page=contribution-to-international-security
  2. Interfax Information Service, B.V., October 24, 2003, available at http://www.rigzone. com/news/article.asp?a_id=9084.

Iran daily of Tehran (Persian), May 23, 2002.

  1. Kemp, Geoffrey (1997), Energy Superbowl: Strategic Politics and the Persian Gulf and Caspian Basin. Washington, DC: Nixon Center for Peace and Freedom, USA.
    1. 10.  Mojtahed-Zadeh, Pirouz (2006), Boundary Politics and International Boundaries of Iran, Universal Publishers, Florida, USA.
      1. Mojtahed-Zadeh, Pirouz (2003 a), Prospective on the Caspian Sea Dilemma: An Iranian Construct, Eurasian Geography and Economy, Vol. XXXIV, No. 8, pp. 607-617.
      2. Mojtahed-Zadeh, Pirouz (2003  b), Territorial Disputes and Security of West Asia”, in Majid Tehranian ed., Bridging a Gulf, Peacebuilding in West Asia, IB Tauris, London, pp. 69-86. 
      3. Murphy, Alexander (2012) lecture delivered at the University of Tehran, arranged by Pirouz Mojtahed-Zadeh at the faculty of Geography.
      4. Sciolino, Elaine,“It’s a Sea! It’s a Lake! No. It’s a Pool of Oil,” New York Times, June 21, 1998, WK16.
      5. Scott Horton and Natik Mamedov (1999),“Legal Status of the Caspian Sea,” in Hooshang Amirahmadi ed, The Caspian region at a Crossroad, Chapter 15, p. 267.
        1. Tavafoq-e Irano Russiyeh dar bareh-e masael-e daryay-e Khazar” (1998, p. 12).
        2. Trade and Seafaring Agreement between the Imperial Government of Iran and the Union of Soviet Socialist Republics, signed in Teheran and dated 5 Farvardin 1319 (March 25, 1940
          1. Treaty Concluded between Iran and Russia at Turkamanchai on February 22/10 1828 Corresponding to 5 Shaban 1243),” 1828), www.infoplease.com/ipa/A0107305.html
          2. UN docs. A/51/59, annex, Jan. 27, 1996 (Joint statement of Iran and Russia Oct. 30, 1995).
          3. UN doc. A/53/453, annex Oct. 2, 1998 (Joint Statement of Iran and Turkmenistan, July 8, 1998).

www.casfactor.com/en/news/61.html

http://en.apa.az/xeber_political_statement_on_caspian_sea_legal_216937.html