شیوه‌های کنترل ماهوی شروط ناعادلانه در حقوق ایران و انگلستان

نوع مقاله: مقاله مستقل پژوهشی

نویسنده

عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد ساری

چکیده

گسترش زندگی جمعی، توسعه تکنولوژی، تخصصی شدن مشاغل و اختصاصی شدن فعالیت‌های اقتصادی از عوامل موثر در ایجاد فاصله طبقاتی است. این نابرابری در موقعیت، قراردادهایی با تعهدات گزاف و تکالیف نامتناسب با حقوق متعاملین را موجب شده است. گسترش چنین توافقاتی برخی از نظام‌های حقوق دنیا را به مقابله با آن وادار نموده است. به خلاف آن چه در انگلستان رخ داده، موضع قانون‌گذار ایرانی در رابطه با این نوع از تعهدات که به عنوان «شروط ناعادلانه»، «غیرمنصفانه» و یا «تحمیلی» تعبیر می‌شوند، موضع بدیع و تازه‌ای است. یکی از قالب‌های پیش‌گیری و کنترل این نوع از تعهدات، کنترل ماهوی آن‌هاست. بررسی مستقیم محتوای شروط قراردادی توسط مقنن (کنترل قانونی) و یا واگذاری ارزیابی شروط ناعادلانه به محاکم‌(کنترل قضایی) دو روش نظارتی در انگلستان به شمار می‌آید. پرسش کلیدی این نوشتار آن است که آیا به مانند انگلستان، ایران نیز امکان استفاده از شیوه‌های کنترل ماهوی جهت نظارت بر تعهدات ناعادلانه در قراردادها وجود دارد؟ در این مقاله سعی شده تا با تحلیل مبانی روش‌های کنترل ماهوی شروط ناعادلانه در انگلستان و مطالعه موارد محدود از اشاره قانون‌گذار ایرانی در بحث شروط ناعالانه، ضرورت و امکان بهره‌برداری از این قاعده در نظام حقوقی ایران تبیین شود.

کلیدواژه‌ها


1-  شیروی، عبدالحسین، نظریه غیرمنصفانه بودن و خلاف وجدان بودن شروط قراردادی در حقوق کامن لو با تاکید بر حقوق انگلستان، آمریکا و استرالیا، مجله مجتمع آموزشی قم، سال چهارم، شماره 14، پاییز 1381 .

2-   کاتوزیان، ناصر، قواعد عمومی قراردادها، جلد اول، شرکت سهامی انتشار، چاپ ششم، 1383 .

3-   شمس، عبدالله، آیین دادرسی مدنی، جلد سوم، انتشارات دراک، چاپ نخست، تهران، 1384.

4-   اصغری، سید محمد، عدالت و عقلانیت در فقه و حقوق، انتشارات اطلاعات، تهران، چاپ اول، 1386

5-  نبی زاده کبریا، قاسم، شروط ناعادلانه و مطالعه تطبیقی در نظام‌های حقوقی ایران و انگلستان، پایان نامه دوره‌ی دکتری حقوق خصوصی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران، 1393

6-      Bright, Susan, [2000], “Winning the Battle against Unfair Contract Terms”, UK, Legal Studies, Vol 20, No 3.

7-      Scott Johnston, Jason, The Return of Bargain: an economic theory of How Standard Form Contracts Enable Cooperative Negotiation between Businesses and Consumer, Michigan Law Review, vol.104.march 2006.

8-      Nebbia, Paolisa, unfair contract term in European law, hart publishing, London, 2008.09.18

9-      “Unfair Standard Terms”, Office of Fair Trading, OFT 1008, is available at: www.oft.gov.uk/publication,

10-  “A private right of redress for unfair commercial practices?”, Preliminary advice to the Department for Business , Enterprise and Regulatory Reform on the issues raised ,November 2008, is available at :

http://lawcommission.justice.gov.uk/docs/rights_of_redress_advice1%282%29. pdf .

11-  “OFT & CAA Guidance on the requirements of consumer law applicable to the sale and advertising of flight and holidays ” , November 2012 , available at: http://www.oft.gov.uk/shared_oft/consultations/CAA-OFT/OFT-CAA-full.pdf .

12-  Tracy Atkyns, John, [1781],“Reports of Cases Argued and Determined in the High Court of Chancery: In the Time of Lord Chancellor Hardwicke [1736-1754]”, 2th Edition, London, Oxford University.

13-  Treitel, G, H, [1995], “Treitel the Law of Contract”, London, Sweet & Maxwell.

14-  Weatherill, Stephen, [2005], “Eu Consumer Law and Policy”, Massachusetts, Edward Elgar Publishing.